Saraton kasalligining 40 foizigacha oldini olish mumkin — JSST
Jahon sog‘liqni saqlash tashkiloti (JSST) va Xalqaro saraton tadqiqotlari agentligi tomonidan o‘tkazilgan yangi global tahlilga ko‘ra, dunyo bo‘ylab saraton kasalligining o‘ndan to‘rtta holatining oldini olish mumkin.
Tadqiqot 185 mamlakatdan olingan 36 turdagi saraton kasalligi bo‘yicha ma’lumotlarni qamrab oladi. Unda tamaki va alkogol iste’moli, yuqori tana massasi indeksi, past jismoniy faollik, havo ifloslanishi va ultrabinafsha nurlanish kabi 30 ta oldini olish mumkin bo‘lgan xavf omillarining ta’siri baholandi.
Mutaxassislarning hisob-kitoblariga ko‘ra, 2022-yilda taxminan 7,1 million yangi saraton kasalligi holatlari (37 foizi) oldini olish mumkin bo‘lgan omillar tufayli yuzaga kelgan. Mualliflar ushbu ma’lumotlar kasallikning global yukini kamaytirishda profilaktikaning ulkan salohiyatini namoyish etishini ta’kidlagan.
Tamaki chekish saraton kasalligining oldini olish mumkin bo‘lgan asosiy sababi bo‘lib qolmoqda, barcha yangi holatlarning 15 foizini tashkil qiladi. Infeksiyalar ikkinchi o‘rinda turadi, yangi tashxislarning 10 foizini tashkil qiladi. Spirtli ichimliklarni iste’mol qilish uchinchi o‘rinda turadi, holatlarning uch foizini tashkil qiladi.
Dunyoda oldini olish mumkin bo‘lgan saraton kasalliklarining deyarli yarmi kasallikning uch turi: o‘pka, oshqozon va bachadon bo‘yni saratoni tufayli yuzaga keladi. O‘pka saratoni asosan chekish va havo ifloslanishi, oshqozon saratoni Helicobacter pylori infeksiyasi va bachadon bo‘yni saratoni inson papillomavirusi tufayli yuzaga keladi.
Tadqiqot erkaklar va ayollar o‘rtasida sezilarli farqlarni aniqladi. Erkaklar orasida oldini olish mumkin bo‘lgan omillar yangi saraton holatlarining 45 foizini tashkil qiladi, ayollar orasida esa bu ko‘rsatkich 30 foizni tashkil qiladi.
Erkaklarda asosiy xavf omillari chekish, infeksiyalar va alkogol bo‘lsa, ayollarda infeksiyalar, chekish va yuqori tana massasi indeksi mavjud.
Mintaqaviy tafovutlar ham sezilarli darajada namoyon bo‘ldi. Ayollar orasida oldini olish mumkin bo‘lgan holatlarning ulushi Shimoliy Afrika va G‘arbiy Osiyoda 24 foizdan Sahroyi Kabirdan janubdagi Afrikada 38 foizgacha bo‘lgan. Erkaklar orasida bu ko‘rsatkichlar Lotin Amerikasi va Karib dengizida 28 foizdan Sharqiy Osiyoda 57 foizgacha bo‘lgan. Bu farqlar xulq-atvor, atrof-muhit va yuqumli omillarga duchor bo‘lishning turli darajalarini, shuningdek, ijtimoiy-iqtisodiy rivojlanish, milliy profilaktika siyosati va sog‘liqni saqlash tizimining imkoniyatlaridagi farqlarni aks ettiradi.
Tadqiqot mualliflari samarali profilaktika strategiyalari mahalliy sharoitga moslashtirilishi va tamaki va alkogol savdosini nazorat qilish, HPV va gepatit B ga qarshi emlash, havo sifatini yaxshilash, xavfsiz ish joylari va sog‘lom ovqatlanish va jismoniy faollik uchun sharoit yaratish choralarini o‘z ichiga olishi kerakligini urg‘ulaydi.
Avvalroq «Kursiv» AQShning Kaliforniya universiteti (UCLA) olimlari saraton immunoterapiyasidagi eng katta muammolardan biriga yechim topgani haqida yozgandi.
