Gaz narxi 2027-yilgacha yuqoriligicha qoladi — O‘zbekiston uchun oqibatlari
AQSh, Isroil va Eron o‘rtasidagi qurolli mojaro jahon bozorida uzoq muddatli gaz tanqisligiga olib kelishi mumkin. Xalqaro energetika agentligi (XEA) 2026 – 2030-yillarda dunyo bo‘ylab suyultirilgan tabiiy gaz (STG) yetkazib berish taxminan 120 milliard kub metrga qisqarishini kutmoqda. Bu haqda «Vedomosti» xabar berdi.
Tahlilchilar buning asosiy sababi sifatida Qatardagi gaz infratuzilmasiga uyushtirilgan hujumlar va Yaqin Sharq suyultirilgan gaz eksporti uchun asosiy yo‘nalish bo‘lgan Hormuz bo‘g‘ozi orqali yetkazib berishdagi uzilishlarni ko‘rsatmoqda.
XEA ma’lumotlariga ko‘ra, 2026-yilning mart-aprel oylarida jahon bozoriga taxminan 20 milliard kub metr suyultirilgan tabiiy gaz yetkazib berilmagan. Qatarning North Field East loyihasini kengaytirishning kechikishi tufayli qo‘shimcha yo‘qotishlar yuzaga kelishi mumkin.
Inqiroz fonida gaz narxi keskin oshdi. «Implement» tahlilchilarining hisob-kitoblariga ko‘ra, mart oyida Yevropadagi TTF (Title Transfer Facility) xabida gaz narxi ming kub metr uchun taxminan $640 ga, Osiyoda esa $740 ga yetgan. Aprel oyida kotirovkalar biroz pasaydi, biroq so‘nggi yillardagi o‘rtacha darajadan ancha yuqori bo‘lib qoldi.
Ekspertlarning fikricha, yuqori narxlar va kuchli o‘zgaruvchanlik kamida 2027-yil oxirigacha saqlanib qoladi. Ba’zi tahlilchilar suyultirilgan gaz taqchilligi 2029-yilgacha ham saqlanib qolishini taxmin qilmoqda.
Bu O‘zbekiston uchun nimani anglatadi
O‘zbekiston uchun jahon gaz narxlarining uzoq muddatli o‘sishi ichki energetika bozoriga qo‘shimcha bosim o‘tkazishi mumkin.
O‘z gaz ishlab chiqarishiga qaramay, respublika so‘nggi yillarda yonilg‘ining mavsumiy tanqisligiga duch kelmoqda va importni oshirmoqda. Jahon bozorida gaz narxining oshishi xarid xarajatlarining oshishiga va ichki tariflarga bosimni kuchaytirishi mumkin.
Mamlakatda elektr energiyasining katta qismi gazdan ishlab chiqarilgani sababli, yuqori narxlar elektr energiyasi, isitish va sanoat ishlab chiqarish xarajatlariga ham ta’sir qilishi mumkin.
Bu energiya talab etadigan quyidagi sohalarga eng ko‘p ta’sir ko‘rsatadi:
- metallurgiya;
- sement sanoati;
- kimyo sektori;
- o‘g‘itlar ishlab chiqarish;
- issiqxona xo‘jaligi.
Bundan tashqari, inqiroz Rossiyadan quvur orqali gaz yetkazib berishning Markaziy Osiyo mamlakatlari uchun ahamiyatini kuchaytirmoqda. Shu fonda «Gazprom»ning mintaqaviy yonilg‘i yetkazib berishdagi roli oshishi mumkin.
Shu bilan birga, gazning yuqori narxi muqobil energiya loyihalarini, jumladan, quyosh stansiyalari va atom energetikasini yanada jozibador qiladi. O‘zbekistonda bunday loyihalarni allaqachon Masdar hamda ACWA Power amalga oshirmoqda.
Eslatib o‘tamiz, «O‘zbekiston energetika haftaligi – 2026» forumida SOCAR kompaniyasi O‘zbekistonda vakolatxona ochishini ma’lum qilgandi. SOCAR Ustyurt platosidagi uglevodorod konlarini o‘zlashtirish loyihasida O‘zbekistonning hamkori hisoblanadi.
