Minora o‘rniga hovuz: AQShdagi egizak minoralar portlashi nega hali ham dolzarb
2001-yil 11-sentabrda Nyu-Yorkdagi Jahon savdo markaziga qilingan hujumga 25 yil to‘ldi. Qariyb 3 ming kishining hayotiga zomin bo‘lgan voqea AQShning xavfsizlik tizimi, tashqi siyosati va millionlab odamlarning kundalik hayotini o‘zgartirdi. Bugun minoralar turgan joyda esa ularni eslatuvchi ikkita ulkan memorial hovuz joylashgan.
2001-yil 11-sentabr kuni «Al-Qoida» bilan bog‘liq 19 kishi AQShda to‘rtta yo‘lovchi samolyotini egallab oldi. Ulardan ikkitasi Nyu-Yorkdagi Jahon savdo markazining Shimoliy va Janubiy minoralariga urildi, uchinchi samolyot Pentagon binosiga borib tushdi. To‘rtinchi samolyot esa yo‘lovchilarning qarshiligidan so‘ng Pensilvaniyada qulagan.
Egizak minoralar nega bunchalik muhim edi
110 qavatli egizak minoralar qariyb 30 yil davomida Nyu-York manzarasining eng taniqli qismlaridan biri bo‘lgan. 9/11 Memorial & Museum ma’lumotiga ko‘ra, ular vaqt o‘tishi bilan nafaqat Jahon savdo markazi, balki Nyu-York va AQShning ramzlaridan biriga aylangan edi.
Shu sabab hujum faqat ikkita osmono‘par binoning yo‘q qilinishi sifatida qabul qilinmadi. U AQShning eng yirik shahri markazida mamlakatning iqtisodiy va ramziy obyektlaridan biriga qilingan terror hujumi bo‘ldi.
Hujumlar oqibatida qariyb 3 ming kishi halok bo‘ldi. Ular orasida Nyu-York yong‘in xavfsizligi xizmatining 343 xodimi ham bor edi.
Minoralar o‘rnida hozir nima bor
Sobiq Shimoliy va Janubiy minoralarning aynan poydevori joylashgan hududlarda bugun ikkita katta memorial hovuz qurilgan. Har bir hovuz qariyb bir akr maydonni egallaydi va ularning chetlariga qurbonlarning ismlari yozilgan.
Hududda 9/11 Memorial & Museum ham faoliyat yuritadi. Muzeyning ayrim qismlari sobiq minoralar poydevori darajasida joylashgan va u yerda Jahon savdo markazining asl konstruksiyalari saqlangan.
Butun Jahon savdo markazi majmuasi esa qayta qurilgan. Uning eng mashhur yangi binosi — 2014-yilda ochilgan One World Trade Center. Uning balandligi ramziy ravishda 1 776 fut etib belgilangan.
11-sentabrdan keyin aeroportlar o‘zgardi
Bugun aeroportlarda odatiy ko‘rinadigan ko‘plab xavfsizlik qoidalari 11-sentabr voqealaridan keyin paydo bo‘lgan yoki kuchaytirilgan.
AQShda Transport xavfsizligi ma’muriyati — TSA tashkil etildi. Yo‘lovchilar va bagajni tekshirish kuchaytirildi, samolyot kabinasi eshiklari mustahkamlandi, xavfli buyumlarni olib kirishga nisbatan qoidalar qat’iylashtirildi.
Keyingi yillardagi terrorchilik urinishlari esa oyoq kiyimlarini tekshirish va qo‘l yukidagi suyuqlik miqdorini cheklash kabi qo‘shimcha choralarni keltirib chiqardi.
Shuningdek, o‘qing: Tramp AQShning xorijdagi harbiy amaliyotlarini kengaytirdi — Axios
Hujumlarning sog‘liq uchun oqibatlari hamon davom etmoqda
Minoralar qulaganidan keyin Manxettenning bir qismi beton, metall, shisha va boshqa moddalardan iborat qalin chang bilan qoplangan.
Reuters ma’lumotlariga ko‘ra, Jahon savdo markazi bilan bog‘liq maxsus sog‘liqni saqlash dasturi hozir 150 mingdan ortiq qutqaruvchi va hududda yashagan odamlarga xizmat ko‘rsatadi.
2026-yil o‘rtalariga kelib dasturda Jahon savdo markazi bilan bog‘liq qariyb 85 ming kasallik holati qayd etilgan. Ularning taxminan 30 foizi saraton bilan bog‘liq. Bu 11-sentabr oqibatlari hujum sodir bo‘lgan kun bilan tugamaganini ko‘rsatadi.
11-sentabr AQShni uzoq urushlarga olib kirdi
Hujumlardan keyin AQSh «terrorizmga qarshi urush» e’lon qildi va Afg‘onistonga qo‘shin kiritdi. Keyinchalik Iroq urushi ham boshlandi.
AQShning Afg‘onistondagi urushi 20 yil davom etdi. Amerika qo‘shinlari chiqib ketganidan so‘ng 2021-yilda Tolibon yana hokimiyatni egalladi.
25 yil o‘tib, amerikaliklarning bu urushlarga munosabati ham o‘zgargan. Reuters/Ipsos so‘roviga ko‘ra, respondentlarning katta qismi Afg‘oniston va Iroqdagi urushlar sarflangan mablag‘ va yo‘qotishlarga arzimagan deb hisoblaydi.
Shuningdek, o‘qing: AQShdagi otishma natijasida ikki kishi halok bo‘ldi
25 yildan keyin ham 11-sentabrning ta’siri seziladi
Bugun 11-sentabr voqealari faqat tarix kitobidagi sana emas. Uning ta’siri aeroportlardagi nazoratda, maxsus xizmatlarning vakolatlarida, AQShning tashqi siyosatida, terrorizm haqidagi qarashlarda va minglab odamlarning sog‘lig‘ida davom etmoqda.
Sobiq minoralar o‘rnidagi ikkita memorial hovuz esa voqeaning eng ko‘zga ko‘rinadigan eslatmasi bo‘lib qolmoqda, ular aynan egizak minoralar poydevori ustida joylashgan.
Eslatib o‘tamiz, avvalroq Pavel Durov terrorizm ishi bo‘yicha qidiruvga berilgandi. Rossiya maxsus xizmatining da’vosiga ko‘ra, Telegram Ukraina maxsus xizmatlari, shuningdek, terrorchi va ekstremistik tashkilotlar foydalanayotgan ko‘plab kanal, chat va botlarni o‘chirmagan.
