Dollar valyutasida pul saqlash qanchalik to‘g‘ri
O‘zbekistonda jamg‘armani qaysi valyutada saqlash masalasi so‘m kursining o‘zgarishi, banklardagi depozit stavkalari va inflyatsiya fonida doimiy ravishda dolzarbligicha qolmoqda. Dollar hanuz dunyoning yetakchi valyutalaridan biri bo‘lsa-da, jamg‘armaning barchasini faqat bitta valyutada saqlash har doim ham eng maqbul yechim bo‘lavermaydi. Iqtisodchi, iqtisod fanlari doktori To‘lqin Boboqulov Kursiv Uzbekistan’ga jamg‘armalarni dollarda saqlashning afzalliklari va xatarlari, so‘mdagi depozitlar bilan taqqoslash hamda mablag‘ni turli valyutalarga taqsimlash masalalari haqida fikr bildirdi.
Jamg‘armaning barchasini dollarda saqlash kerakmi
Boboqulovning ta’kidlashicha, AQSh dollari, shubhasiz, dunyoning yetakchi valyutasi hisoblanadi. Biroq dollar kursi ham o‘zgaruvchan bo‘lib, uning boshqa valyutalarga nisbatan tebranish diapazoni kengayishi mumkin.
Shu sababli iqtisodchi jamg‘armalarni faqat AQSh dollarida saqlash o‘rniga, ularni bir necha valyutaga taqsimlashni ma’qul deb hisoblaydi.
«Jamg‘armalarni faqat dollarda emas, balki dollar bilan bir vaqtda funt sterling, Shveytsariya franki va Xitoy yuani kabi kursi nisbatan barqaror bo‘lgan valyutalarda saqlagan ma’qul», – dedi Boboqulov.
Ekspertning fikricha, mablag‘ni turli valyutalarga taqsimlash kursdagi o‘zgarishlar bilan bog‘liq xatarlarni kamaytirish imkonini beradi.
So‘mda jamg‘arish qanchalik foydali
Boboqulov hozirgi sharoitda jamg‘armani so‘mda saqlashga ehtiyotkorona yondashish kerak, deb hisoblaydi.
Uning fikricha, mamlakat iqtisodiyoti va moliya tizimidagi mavjud muammolar milliy valyuta barqarorligiga ta’sir ko‘rsatmoqda.
«Mamlakat iqtisodiyoti va moliya tizimidagi chuqur muammolar so‘mning barqarorligini ta’minlash imkonini bermaydi. Shu sababli hozirgi sharoitda so‘mda pul jamg‘arishni maqsadga muvofiq deb hisoblamayman», – dedi iqtisodchi.
Bu ekspertning bahosi bo‘lib, jamg‘arma vositasini tanlashda depozit stavkasi bilan bir qatorda valyuta kursining o‘zgarishini ham hisobga olish kerakligini anglatadi.
Yuqori depozit foizi yetarlimi
O‘zbekistondagi so‘m omonatlari bo‘yicha foiz stavkalari dollardagi depozitlarga qaraganda yuqoriroq bo‘lishi mumkin. Biroq Boboqulovning fikricha, faqat nominal foiz stavkasiga qarab xulosa chiqarish noto‘g‘ri.
So‘mdagi va dollardagi depozitlarni taqqoslashda milliy valyutaning qadrsizlanish sur’atini ham hisobga olish lozim. Ekspert bunga 2017-yildagi valyuta islohotini misol sifatida keltirdi. Uning qayd etishicha, o‘sha davrda rasmiy dollar kursining keskin o‘zgarishi so‘mdagi jamg‘armalarning dollar hisobidagi qiymatiga jiddiy ta’sir ko‘rsatgan.
Boboqulov keltirgan ma’lumotlarga ko‘ra, 2017-yil 4-sentabrda bir dollar 4 210 so‘m atrofida bo‘lgan bo‘lsa, 5-sentabrda rasmiy kurs 8 100 so‘mga yaqinlashgan.
Shuning uchun ekspert depozit rentabelligini baholashda foiz daromadini kurs o‘zgarishi bilan birgalikda hisoblashni tavsiya qiladi.
Dollar sotib olishning o‘zi yetarlimi
Boboqulovning fikricha, dollar sotib olayotganda faqat uning kelajakda qimmatlashishiga umid qilish to‘g‘ri yondashuv emas. Bunda bir vaqtning o‘zida bir nechta omilga e’tibor berish kerak. Xususan, so‘mdagi inflyatsiya darajasi va dollardagi depozitlardan olinadigan foiz daromadi muhim.
Shuningdek, dollarni naqd shaklda saqlash bilan valyutadagi bank omonatiga joylashtirish o‘rtasida ham farq mavjud. Ekspertning qayd etishicha, O‘zbekiston banklarida dollardagi depozit stavkalari nisbatan past.
Boboqulov keltirgan ma’lumotga ko‘ra, 2025-yilda dollardagi muddatli depozitlarning o‘rtacha yillik foiz stavkasi 4,8% ni tashkil etgan.
Bu uzoq muddatli jamg‘armada dollarni tanlashda nafaqat valyuta kursi, balki mablag‘ning o‘zi qancha daromad keltirayotganini ham hisobga olish zarurligini ko‘rsatadi.
Barcha pulni dollarga o‘tkazish xavflimi
Boboqulovning fikricha, hozirgi sharoitda jamg‘armani to‘liq dollarda saqlash juda yuqori xavf tug‘dirmaydi. U buni so‘m kursining uzoq muddatdagi dinamikasi bilan izohlaydi.
Ekspertning ta’kidlashicha, milliy valyuta qadrsizlanib borgan sharoitda dollardagi jamg‘armaning so‘mdagi ekvivalenti oshib boradi.
Shu bilan birga, u jamg‘armalarni faqat bitta valyutada ushlab turishdan ko‘ra, turli barqaror valyutalarga taqsimlashni ma’qul deb biladi.
«Fuqarolar jamg‘armalarini kursi barqaror bo‘lgan yetakchi valyutalar va dollarda teng nisbatlarda saqlasalar, valyuta xatarlarini kamaytirishlari mumkin», – dedi Boboqulov.
Avvalroq «Kursiv» 24-sentabr uchun valyutalar kursi e’lon qilingani haqida yozgan edi.
