Xitoy Rossiyadan elektr energiya importini to‘xtatdi

Xitoy 2026-yildan boshlab Rossiyadan elektr energiyasi xaridini to‘liq to‘xtatadi. Qaror shartnomalarda belgilangan minimal 12 MVt quvvat talablari mavjud bo‘lishiga qaramay qabul qilindi. Bu haqda Kommersant xabar berdi.

Sababi shundaki, Xitoyda eksport narxi birinchi marta ichki tariflardan oshib ketdi, bu esa importni Xitoy tomoni uchun foydasiz qildi. Xitoyda ichki narxlar MVt/soat uchun taxminan 350 yuan (taxminan $50,2) miqdorida barqaror qolmoqda. Rossiyaning Uzoq Sharqida yagona tarif narxi (quvvat plyus energiya) yanvar oyida MVt/soat uchun 4300 rublga ($55,7) yetishi mumkin — bu bozorni liberallashtirish va tariflarning tezlashishi tufayli 42 foizga o‘sishni anglatadi.

Eksport operatori va Xitoy Davlat elektr tarmoqlari korporatsiyasi o‘rtasidagi shartnoma 2037-yilgacha amal qiladi. 2012-yilda imzolangan hujjat butun davr davomida taxminan 100 milliard kVt/soat, yiliga o‘rtacha 4 milliard kVt/soat elektr energiyasi yetkazib berishni rejalashtirgan edi. Ta’minot Uzoq Sharqdagi ortiqcha energiyadan, asosan Amur-Xeyxe elektr uzatish liniyasi orqali RusHydro gidroelektrostansiyalaridan olingan. Narxlash formulasi ommaga oshkor qilinmaydi, lekin Uzoq Sharq uchun yagona stavka narxi, transport tariflari va operator marjasini o‘z ichiga oladi.

2012-yildan 2020-yilgacha eksport yiliga 3 milliard kVt/soat miqdorida barqaror bo‘lib qoldi. 2021-yilda Xitoy shimoli-sharqiy viloyatlaridagi taqchillikni qoplash uchun 30 foizga oshirishni, 3,97 milliard kVt/soatgacha so‘radi. Eng yuqori ko‘rsatkich 2022-yilda 4,7 milliard kVt/soatga yetdi. 2023-yil avgustidan beri Uzoq Sharqda ishlab chiqarish tanqisligi tufayli ta’minot kamayib bormoqda: iste’mol yiliga 4 foiz yoki undan ko‘proqqa o‘smoqda va ortiqcha energiya yo‘qoldi.

Operator vakillari shartnoma hali ham amal qilayotgani va na Rossiya, na Xitoy uni bekor qilishni rejalashtirmayotganini tasdiqlagan. Tomonlar savdo imkoniyatlarini o‘rganmoqda. 2025-yilning dastlabki 11 oyida Xitoyga eksport 63 foizdan ortiqqa kamaydi. Rossiya Energetika vazirligi Xitoyning yangi iltimosi va o‘zaro manfaatli shartlar asosida qayta tiklanish kuzatilishi mumkinligini bildirdi. Ustuvor vazifa Uzoq Sharqning rivojlanayotgan iqtisodiyotini elektr energiyasi bilan ta’minlashdir.

Avvalroq «Kursiv» o‘zbekistonliklar elektr energiyani tejash uchun qanday usullarni qo‘llayotgani haqida yozgandi.