Dollar o‘z qadrini yo‘qotmoqda: dunyo valyuta xaritasi so‘nggi bir yil ichida qanday o‘zgardi

2025-yil global valyuta bozori uchun burilish nuqtasi bo‘ldi: uzoq vaqt hukmronlik qilganidan so‘ng, AQSh dollari sezilarli darajada qiymatini yo‘qotdi va boshqa mintaqaviy valyutalar yetakchilik qildi. Bu haqda Visual Capitalist ma’lumotlarida keltirilgan.

Unga ko‘ra, AQSh iqtisodiyotining sekinlashishi fonida dollarning zaiflashishi yevro, Meksika pesosi va Janubiy Afrika rendining mustahkamlanishi uchun imkoniyatlar eshigini ochdi.

Dollarning pasayishi va mintaqaviy yetakchilarning o‘sishi

2025-yil uchun asosiy tendensiya AQSh dollarining keskin zaiflashishi bo‘ldi. Valyuta asosiy global valyutalar savatiga nisbatan o‘z qiymatining 9,1 foizini yo‘qotdi. Tahlilchilar buni AQSh iqtisodiyotining sovishi va investorlarning foiz stavkalarining pasayishiga bo‘lgan umidlari bilan bog‘laydi, bu esa dollardagi aktivlarning jozibadorligini kamaytirdi.

Shu munosabat bilan ilgari bosim ostida bo‘lgan boshqa mintaqalarning valyutalari sezilarli darajada o‘sishni ko‘rsatdi. Lotin Amerikasida Meksika pesosi 15,3 foizga o‘sib, yaqqol yetakchi bo‘ldi. Janubiy Afrika rendi ham 13,5 foizga o‘sib, yuqori ko‘rsatkichlarga erishdi. Yevro o‘zining o‘sishini tikladi va 13 foizga mustahkamlandi. Bunga yevro hududida inflyatsiya bosimining pasayishi va iqtisodiy o‘sish prognozlarining yaxshilanishi yordam berdi.

Barqarorlik va bozor autsayderlari

Barcha valyutalar ham dollarning zaiflashuvidan foydalana olmadi. Hindiston rupiyasi yilni 4,8 foiz pasayish bilan tugatdi. Bunga mamlakat ichidagi tarkibiy iqtisodiy qiyinchiliklar va kapitalning chiqib ketishi bilan bog‘liq bosimlar sabab bo‘ldi.

Shu bilan birga, Yaponiya iyenasi deyarli o‘zgarishsiz qoldi va ramziy 0,1 foizga oshdi. Bu Yaponiya va Qo‘shma Shtatlar o‘rtasidagi pul-kredit siyosatidagi tafovutni aks ettiradi. Yaqin Sharq valyutasi, BAA dirhami hech qanday o‘zgarishsiz qoldi (0,0 foiz), chunki uning almashinuv kursi AQSh dollariga mahkam bog‘langan.

Global savdo hajmlari

Qiymati pasayishiga qaramay, AQSh dollari dunyoda eng ko‘p sotiladigan valyuta bo‘lib qolmoqda, o‘rtacha kunlik aylanma hajmi $8,56 trillionni tashkil etadi. Yevro esa $2,77 trillion bilan ikkinchi o‘rinda turadi.

Mutaxassislarning ta’kidlashicha, 2025-yilda tendensiyaning o‘zgarishi valyuta bozoridagi sharoitlar qanchalik tez o‘zgarishi mumkinligini ko‘rsatadi. Kapital dollar qiymatidagi aktivlardan rivojlanayotgan bozorlar va tovar valyutalariga oqib kela boshladi, bu esa investorlar uchun yangi imkoniyatlar yaratdi.

Meksika pesosi nima uchun ko‘tarilmoqda?

Shuni ta’kidlash kerakki, Meksika pesosining o‘sishi (+15,3 foiz) tasodif emas va bu faqat dollarning zaiflashuvi bilan bog‘liq emas. Meksika iqtisodiyotining asosiy omili «nearshoring» deb nomlanuvchi jarayon bo‘ldi. Ushbu global tendensiya xalqaro kompaniyalarning o‘z ishlab chiqarish quvvatlarini Xitoydan asosiy bozorlari — Qo‘shma Shtatlarga yaqinroq ko‘chirishini o‘z ichiga oladi. Meksika bu jarayondan asosiy foyda oluvchi bo‘lib, rekord darajadagi xorijiy to‘g‘ridan to‘g‘ri investitsiyalarni jalb qildi, bu esa milliy valyutaga kuchli talabni yaratdi.

Nega bu muhim?

Dollar kursining 9 foizdan ortiq pasayishi global iqtisodiy kayfiyatning o‘zgarishini anglatadi. Oddiy odamlar va investorlar uchun bu faqat AQSh dollarida jamg‘armalarni saqlash strategiyasi unchalik samarali bo‘lmasligi mumkinligini bildiradi. Dollarning zaiflashishi odatda xomashyo narxlarining (neft, oltin, don) oshishiga olib keladi, chunki ular dollarda ifodalanadi, bu esa butun dunyo bo‘ylab yoqilg‘i va oziq-ovqat narxlariga ta’sir qilishi mumkin. Bundan tashqari, yevro kabi valyutalarning tiklanishi Yevropa Ittifoqida iqtisodiy faollikning tiklanishini ko‘rsatadi, bu esa global savdo uchun ijobiy belgidir.

Avvalroq «Kursiv» o‘tgan hafta davomida dollar 174 so‘mga oshgani haqida yozgandi.