O‘zbekiston iqtisodiyoti 2025-yilda: Freedom Broker’dan investorlar uchun o‘nta insayd
2025-yilda O‘zbekiston iqtisodiyoti 7,7% ga o‘sdi, inflyatsiya 7,3% gacha sekinlashdi, so‘m qariyb 7% ga mustahkamlandi, mamlakatning suveren reytingi esa BB darajasiga ko‘tarildi. Bank sektori foyda bo‘yicha yangi rekord o‘rnatdi, biroq o‘sish hamon davlat rag‘batlantirishi va xomashyo konyunkturasiga tayanmoqda. Freedom Broker yakunlangan yilning investitsiyaviy natijalarini sarhisob qiladi.
1. Tarkibiy o‘zgarishlarsiz tez o‘sish
Yalpi ichki mahsulot 7,7% ga o‘sdi — bu dastlabki kutilmalardan yuqoriroqdir. Dollar ifodasida iqtisodiyot hajmi $145 mlrddan oshdi.
Biroq, o‘sish xususiyati asosan inersion bo‘lib qolmoqda: davlat hamon faol rol o‘ynamoqda, kreditlarning kengayishi va qulay tashqi konyunktura sezilarli yordam bermoqda.
Asosiy masala — sifatda. Mehnat unumdorligining o‘sishi va rivojlangan mamlakatlar daromad darajasiga yaqinlashish kutilganidan ancha sekin bormoqda.
2. Dezinflyatsiya — faqat stavka natijasi emas
Inflyatsiya 9,8% dan 7,3% gacha sekinlashdi, shu bilan birga Markaziy bankning asosiy stavkasi 14% darajasida ushlab turildi. Bir qarashda, bu qat’iy pul-kredit siyosatining klassik g‘alabasiday ko‘rinadi.
Ammo iqtisodiyotni kreditlash 30% dan ko‘proqqa, chakana segment esa 51% ga o‘sdi. Bu yuqori likvidlik va faol fiskal qo‘llab-quvvatlash sharoitida foiz kanalining samaradorligi cheklanganligidan dalolat beradi.
Inflyatsiyaning sekinlashishida milliy valyutaning mustahkamlanishi ham muhim rol o‘ynadi.
3. So‘m mustahkamlandi — iqtisodiyotning bog‘liqligi oshdi
Yilning katta qismi davomida o‘zbek so‘mi dollarga nisbatan mustahkamlanib bordi va yilni qariyb 7% lik o‘sish bilan yakunladi. Bu import qilinadigan inflyatsiyani pasaytirdi va tashqi qarzga xizmat ko‘rsatish bo‘yicha budjet yukini qisman kamaytirdi.
Biroq, mustahkamlanish valyuta taklifining tarkibiy ortiqchaligi — birinchi navbatda oltin eksporti hisobiga yuz berdi.
Xomashyo sektorining yuqori o‘rni iqtisodiyotning global narxlar dinamikasiga sezgirligini oshiradi.
4. Banklar — 2025-yilning asosiy g‘olibi
Bank tizimi yilni rekord darajadagi sof foyda — 15,5 trln so‘m bilan yakunladi, bu o‘tgan yilgi ko‘rsatkichdan ikki baravar ko‘pdir. Muammoli kreditlar (NPL) ulushi 3% ga kamaydi.
Sektor barqarorlik, komissiya daromadlarining o‘sishi va kapital bazasining mustahkamlanishini namoyish etmoqda. Kapital bozori uchun bu asosiy barqarorlashtiruvchi omildir.
5. Chakana savdo korporativ segmentdan tezroq o‘smoqda
Oxirgi yillarda kreditlash tarkibi sezilarli darajada o‘zgardi: jismoniy shaxslarga berilgan kreditlar ulushi portfelning 36–37% iga yaqinlashdi.
Bu bank tizimining aholi daromadlari va foiz shartlari dinamikasiga sezgirligini oshiradi. Hozircha portfel sifati barqaror bo‘lib qolmoqda, ammo o‘rta muddatli istiqbolda xatarlar aynan shu segmentga ko‘chmoqda.
6. Stavkalar pasayishiga qaramay depozit bazasi mustahkamlandi
Yil davomida omonatlar bo‘yicha stavkalar bosqichma-bosqich pasayib bordi, shunga qaramay, banklarning depozit portfeli uchdan bir qismdan ko‘proqqa o‘sdi. Bu bank tizimiga bo‘lgan ishonch ortayotganidan va jamg‘armalarning dollarlashuvi kamayayotganidan dalolat beradi.
Moliyaviy barqarorlik uchun bu muhim ko‘rsatkich — fondlashtirish tizimi barqarorligicha qolmoqda.
7. Davlat qarzi bozori kengaydi, biroq daromadlilik egri chizig‘i muvozanatini yo‘qotdi
Davlat qimmatli qog‘ozlarining birlamchi bozori bir necha baravar o‘sdi. Uzoq muddatli qog‘ozlar bo‘yicha daromadlilik qisqa muddatlilarga qaraganda sezilarli darajada yuqoriligicha qolmoqda, bu uzoq muddatli vositalar tanqisligi va muddat uchun mukofotni aks ettiradi.
To‘liq qimmatli qarz egri chizig‘ini shakllantirish — ichki kapital bozorini rivojlantirishning navbatdagi bosqichidir.
8. Suveren reyting — bozorga sifatli signal
Fitch va S&P agentliklari tomonidan reytingning BB darajasigacha ko‘tarilishi muhim ramziy va amaliy qadam bo‘ldi. Bu tashqi moliyalashtirish tannarxini pasaytiradi va xalqaro investorlar doirasini kengaytiradi.
Rivojlanayotgan kapital bozoriga ega mamlakat uchun bunday signal tizimli ahamiyatga ega.
9. Fond bozori tiklandi, biroq kengaymadi
TSMI va UCI indekslari yilni ijobiy natija bilan yakunladi. Biroq, savdo aylanmalari deyarli beshdan bir qismga kamaydi, o‘sish esa cheklangan doiradagi likvid qog‘ozlar — asosan moliya sektori hisobiga ta’minlandi.
Bozor umid qilgan yangi IPO’lar to‘xtab qoldi. Bu yangi likvidlik va investitsiya g‘oyalarining kirib kelishini cheklamoqda.
10. 2025-yil — model o‘zgarishi emas, poydevorni mustahkamlash yili
Iqtisodiyot chidamliligini namoyish etdi: yuqori zaxiralar, mo‘tadil qarz, mustahkamlangan bank sektori, yaxshilangan reytinglar.
Biroq, yanada diversifikatsiyalangan va unumdor o‘sish modeliga tarkibiy o‘tish hamon kelajak vazifasi bo‘lib qolmoqda. Xomashyo eksportiga va davlatning faol roliga bo‘lgan bog‘liqlik hamon saqlanib turibdi.
