Oʻzbekiston benzin bozorini nimalar kutmoqda — ekspert fikri
Global energiya bozori yana turbulentlik zonasiga kirib kelmoqda. Yaqin Sharqdagi keskinlikning navbatdagi toʻlqini jahon bozorida «qora oltin» kotirovkalarining oʻsishiga turtki boʻldi. Brent markasi 9-mart kuni 2022-yildan beri birinchi marta bir barrel uchun deyarli $120 dollarga qimmatlashdi. Mintaqadagi vaziyat fonida Oʻzbekiston yonilgʻi bozorida ham narxlar barqarorligi boʻyicha xavotirlar paydo boʻlmoqda. Ushbu masala yuzasidan Kursiv Uzbekistan ekspert bilan suhbatlashdi.
Boshlangʻich narx dinamikasi va birja mexanizmlari
Grand Broker Trade kompaniyasi direktori (neft mahsulotlari birja bozori ishtirokchisi) Malik Sahatqurbonovning tushuntirishicha, Oʻzbekistondagi birja savdolarida AI-92 markali benzinining boshlangʻich narxi 2026-yil 2-fevraldayoq belgilangan.
«Dastlab narx 12 627 965 soʻmni tashkil etgan boʻlsa, 17-fevral kuni 12 727 292 soʻmga oʻzgartirildi. Shu bilan birga, Buxoro neftni qayta ishlash zavodining rasmiy veb-saytida ushbu narx 2-fevraldan beri eʼlon qilingan va bugungi kunga qadar 12 727 292 soʻmni tashkil etmoqda», — deydi Malik Sahatqurbonov.
Uning taʼkidlashicha, birja savdolarida narx talab va taklifga qarab oʻzgarishi mumkin.
«Baʼzida Buxoro neftni qayta ishlash zavodi benzinni boshlangʻich narxdan -5 foizgacha tushirish imkoniyati bilan savdoga qoʻyadi. Bunday davrlarda bozor ishtirokchilari yonilgʻini bazaviy narxdan arzonroq sotib olishlari mumkin. Shunday vaziyatlar boʻladiki, ertalabki savdolar faqat narxni oshirish uchun oʻtkaziladi, kechki savdolarga esa zavod narxni -5 foizgacha pasaytirish imkoniyati bilan hajmlarni qoʻyadi. Shu bilan birga, bunday mexanizmni qoʻllash boʻyicha rasmiy tushuntirish yoki aniq jadvallar yoʻq», — deydi ekspert.
Import va mahalliy yonilgʻi raqobati
Bozorning import qilinadigan benzin bilan yuqori darajada toʻyinganligi narxlar oʻsishini toʻxtatib turuvchi muhim omil hisoblanadi. Bozor ishtirokchilarining maʼlumotlariga koʻra, Toshkent shahrida hozirda import qilinadigan yonilgʻini yetkazib beruvchi va yonilgʻi quyish shoxobchalarining oʻrtasida oʻzaro raqobat kuchli, koʻplab operatorlarning rezervuarlari toʻlgan.
Malik Sahatqurbonovning fikricha, ayrim holatlarda K-4 (Yevro-4) va K-5 (Yevro-5) sinfidagi import benzini, hatto mahalliy ishlab chiqaruvchidan birja orqali arzonlashtirilgan narxda xarid qilinganda ham qoʻshimchalar bilan tayyorlanadigan K-2 sinfidagi mahalliy AI-92 benzinidan 5–7 foizga arzon sotilmoqda.
Prognoz: neft va ichki omillar taʼsiri
Tashqi bosim va jahon maydonlarida xomashyo narxining oshishiga qaramay, Oʻzbekiston ichki bozori nisbiy inersiyani saqlab qolmoqda.
«Jahon bozorida neft narxining oshishiga qaramay, Oʻzbekiston ichki bozorida hozircha yonilgʻi narxining keskin koʻtarilishi kuzatilmayapti. Tashqi treyderlar tomonidan narxlar asta-sekin oʻsib bormoqda, biroq ichki bozordagi keyingi dinamika, birinchi navbatda, import qilinadigan benzin taklifi hajmiga va bozor ishtirokchilarining narx siyosatiga, shuningdek, mahalliy ishlab chiqaruvchining yonilgʻini birja orqali sotish hajmiga bogʻliq boʻladi» — deya xulosa qildi Grand Broker Trade direktori.
Avvalroq Kursiv Uzbekistan OʻzRTXBda AI-92 benzini 10 mart kuni 7,4 foizga qimmatlashgani, 11 mart kuni narx 4,8 foizga arzonlashgani haqida yozgan edi.
