Yalpizli chuchvara — bahor va yoz fasllarida ayniqsa yoqimli bo‘ladigan yengil va xushbo‘y taomlardan biridir. Oddiy chuchvaradan farqli ravishda, bu taomga yangi yalpiz qo‘shilishi unga o‘ziga xos hid va ta’m beradi. «Kursiv» bayram uchun noodatiy va mavsumiy retseptini taqdim etadi.
Yalpiz haqida
Yalpiz insoniyat tomonidan eng qadimdan ishlatiladigan dorivor va oziq-ovqat o‘simliklaridan biri hisoblanadi. U Yalpiz turkumiga kiradi va dunyoning deyarli barcha hududlarida uchraydi. Ayniqsa, nam va salqin iqlimda yaxshi o‘sadi.
Yalpizning eng mashhur xususiyati uning kuchli xushbo‘y hididir. Bu hid tarkibidagi mentol moddasiga bog‘liq bo‘lib, aynan shu modda yalpizni sovituvchi va tetiklashtiruvchi qiladi. Shu sababli yalpiz oziq-ovqat sanoatida, farmatsevtikada va hatto kosmetikada keng qo‘llaniladi.
Qiziqarli jihati shundaki, qadimda yalpiz nafaqat taomlarga qo‘shilgan, balki davolash vositasi sifatida ham ishlatilgan. Masalan, u hazmni yaxshilash, bosh og‘rig‘ini kamaytirish va asabni tinchlantirishda foydali deb hisoblangan. Hozirgi zamon tibbiyotida ham yalpiz ekstrakti turli dorilar tarkibida qo‘llanadi.
Jarayon
Ishni yalpiz terishdan boshlash kerak. U ariq bo‘ylari, qirlar va adirlar yonbag‘irlarida o‘sadi. Bahor mavsumida u tiniq va qoramtir bo‘lib, ajoyib va yoqimli hidga ega bo‘ladi.
Terilgan yalpizlarni kamida 40 daqiqa suvga cho‘ktirib olish kerak. Yalpiz barglaridagi chang va qumlar suv ostida cho‘kib bo‘lgandan keyin u tozalab yuviladi.
Tozalab yuvib olingan yalpizlar qo‘lda pichoq bilan chopiladi va qiyma holatiga keltiriladi. Bu jarayon mahsulotnining tez va yaxshi pishishi uchun juda muhim. Yalpizli qiymani ozgina yog‘da qovurib, chuchvara tugish uchun tayyor holatga keltiriladi.
Chuchvara uchun avvalo xamir tayyorlanadi. Buning uchun un, iliq suv va biroz tuz qo‘shilib, qattiqroq xamir qoriladi. Xamir yaxshilab ezilib, silliq holga kelguncha qoriladi va 15–20 daqiqa damga qo‘yiladi. Bu jarayon xamirni elastik qiladi va uni yoyish osonlashadi.
Dam olgan xamir yupqa qilib yoyiladi va kichik kvadrat shakllarga bo‘linadi. Har bir bo‘lakka oz miqdorda ichlik solinib, chuchvara shakli beriladi. Ularning chetlari mahkam yopilishi muhim, aks holda pishirish jarayonida ochilib ketishi mumkin.
Chuchvara qaynab turgan sho‘r suvda yoki go‘shtli bulonda pishiriladi. Suv qaynagach, chuchvaralar tashlanadi va taxminan 5–7 daqiqa davomida pishiriladi. Ular suv yuzasiga chiqqach, deyarli tayyor bo‘lgan hisoblanadi.
Tayyor chuchvara issiq holda tortiladi. Uni ustiga qaymoq, qatiq yoki sariyog‘ qo‘shib iste’mol qilish mumkin. Ba’zi hollarda ustidan yana yangi yalpiz yoki ko‘katlar sepib beriladi. Bu taom oilaviy dasturxonlar uchun juda mos bo‘lib, o‘zining sodda tayyorlanishi va betakror ta’mi bilan ajralib turadi.
Yoqilmli ishtaha!
