Qurbon hayiti musulmonlar uchun eng ulug‘ bayramlardan biridir. Bu kun faqat bayramona kayfiyat, dasturxon va tabriklar bilan cheklanmaydi. Uning mazmunida ibodat, saxovat, mehr-oqibat, poklanish va yaqinlarga e’tibor bor. «Kursiv» nashrining ushbu maqolasida Qurbon hayiti bayramida har bir inson bilishi va amal qilishi lozim bo‘lgan amallar haqida so‘z boradi.
Mundarija:
- Hayit haqida;
- Hayit tongini poklik bilan boshlash;
- Hayit namoziga borish;
- Qurbonlik qilishning mazmuni;
- Go‘shtni muhtojlar bilan bo‘lishish;
- Ota-ona va yaqinlarni ziyorat qilish;
- Bolalarga bayram ruhini his qildirish;
- Bayramni ezgu niyat bilan o‘tkazish.
Hayit haqida
Qurbon hayiti islom dinidagi eng ulug‘ bayramlardan biridir. U hijriy taqvim bo‘yicha Zulhijja oyining 10-kunida nishonlanadi. Bu bayram haj ibodati bilan ham bog‘liq bo‘lib, butun dunyodagi musulmonlar uchun shukr, ibodat va saxovat kuni hisoblanadi.
Qurbon hayiti Ibrohim alayhissalomning Allohga bo‘lgan itoati va sadoqati bilan bog‘liq ulug‘ bayramdir. Islom manbalarida aytilishicha, Ibrohim alayhissalom tushida Allohning amrini ko‘radi. Unga o‘g‘lini qurbonlik qilish buyuriladi. Qur’onda o‘g‘ilning ismi aniq tilga olinmagan, biroq islomiy rivoyatlarda u Ismoil alayhissalom ekani aytiladi.
Ibrohim alayhissalom Allohning amriga bo‘ysunib, Mino vodiysiga yo‘l oladi. Bu hudud hozirgi Makka yaqinida joylashgan. U qurbonlikka tayyorgarlik ko‘ra boshlaydi. O‘g‘li ham otasining niyatidan xabar topadi va bunga qarshilik qilmaydi. U Allohning irodasiga itoat etib, sabr va ixlos bilan rozi bo‘ladi.
Bu voqea aslida Alloh tomonidan berilgan sinov edi. Ibrohim alayhissalom o‘zining itoati va sadoqatini namoyon qilganidan so‘ng, Alloh uning o‘g‘lini asrab qoladi. Qurbonlik esa qo‘chqor bilan almashtiriladi.
Hayit tongini poklik bilan boshlash
Qurbon hayiti kuni musulmonlar tongni poklik bilan boshlashga harakat qiladi. Hayit namoziga borishdan oldin g‘usl qilish, toza kiyim kiyish va xushbo‘y hidlardan foydalanish odob sanaladi. Bu amallar bayramga hurmat ifodasidir.
Hayit kuni inson tashqi ko‘rinishi bilan ham, ichki holati bilan ham pok bo‘lishga intiladi. G‘azab, adovat, hasad va ginani chetga surish, yaqinlar bilan yaxshi munosabatda bo‘lish bayram ruhiga mos keladi.
Hayit namoziga borish
Qurbon hayitining muhim amallaridan biri hayit namozidir. Musulmonlar imkon qadar jamoat bilan namoz o‘qishga harakat qiladi. Bu ibodat musulmonlar birdamligi va bayram shukuhini namoyon etadi.
Hayit namoziga borishda sokinlik, odob va tartibga rioya qilish kerak. Yo‘llarda tirbandlik keltirib chiqarmaslik, boshqalarga noqulaylik tug‘dirmaslik ham bayram madaniyatining bir qismidir. Imkon bo‘lsa, jamoat transportidan foydalanish ham foydali bo‘ladi.
Qurbonlik qilishning mazmuni
Qurbon hayitining eng asosiy amallaridan biri qurbonlik qilishdir. Qurbonlik mol, qo‘y, echki yoki tuya kabi shariatda belgilangan hayvonlardan qilinadi. Bu amal Alloh roziligi uchun bajariladi. Qurbonlik faqat go‘sht tarqatish emas. Uning asl ma’nosi banda o‘z molidan bir qismini Alloh yo‘lida sarflashi, muhtojlarni eslashi va saxovat ko‘rsatishidir. Shuning uchun qurbonlikda ixlos muhim o‘rin tutadi.
Qurbonlik qiladigan odam hayvonning sog‘lom, belgilangan yoshga yetgan va nuqsonsiz bo‘lishiga e’tibor berishi kerak. Qurbonlikni shariat qoidalariga amal qilgan holda, hayvonga ozor bermasdan bajarish zarur.
Go‘shtni muhtojlar bilan bo‘lishish
Qurbonlik go‘shtini qarindoshlar, qo‘shnilar va ehtiyojmandlar bilan bo‘lishish bayramning eng go‘zal jihatlaridan biridir. Bu amal jamiyatda mehr-oqibatni kuchaytiradi. Qurbon hayiti kuni dasturxonlar ko‘payadi, odamlar bir-birini yo‘qlaydi. Ammo bu bayramda eng avvalo kam ta’minlangan oilalar, yolg‘iz keksalar, bemorlar va yordamga muhtoj insonlar eslanishi kerak.
Saxovat faqat katta imkoniyatga ega insonlargagina xos emas. Har kim o‘z holatidan kelib chiqib yaxshilik qilishi mumkin. Bir og‘iz shirin so‘z, tabrik, hol so‘rash yoki kichik sovg‘a ham inson ko‘nglini ko‘taradi.
Ota-ona va yaqinlarni ziyorat qilish
Qurbon hayiti oila va qarindoshlik rishtalarini mustahkamlash uchun yaxshi fursatdir. Bu kunda ota-onani ziyorat qilish, ularning duosini olish va yaqinlarning holidan xabar olish savobli amallardan hisoblanadi.
Agar yaqinlar uzoqda bo‘lsa, telefon orqali tabriklash ham yaxshi odobdir. Muhimi, inson bayram kuni atrofidagi odamlarni esdan chiqarmasligi kerak.
Gina-kudurat bo‘lgan insonlar bilan yarashish ham Qurbon hayitining ma’naviy jihatlaridan biridir. Bayram qalblarni yumshatadigan, munosabatlarni tiklaydigan kun bo‘lishi lozim.
Bolalarga bayram ruhini his qildirish
Qurbon hayiti bolalar uchun ham quvonchli kun bo‘lishi kerak. Ularga bayramning mazmunini sodda tilda tushuntirish muhim. Qurbonlik, saxovat, shukr va mehr-oqibat nima ekanini bolalar avvalo oilada ko‘radi.
Bayram kuni bolalarga e’tibor berish, ularga sovg‘a ulashish yoki shunchaki birga vaqt o‘tkazish ularning xotirasida iliq taassurot qoldiradi. Bu orqali ularda diniy va milliy qadriyatlarga hurmat shakllanadi.
Isrofgarchilikdan saqlanish
Qurbon hayiti bayram bo‘lsa-da, isrofgarchilikka yo‘l qo‘ymaslik kerak. Ortiqcha dabdaba, keraksiz xarajat va ko‘z-ko‘z qilish bayramning asl mazmuniga to‘g‘ri kelmaydi.
Dasturxon yozishda ham me’yor muhim. Asosiy e’tibor ko‘rinishga emas, niyat va mehrga qaratilishi kerak. Qurbon hayiti kamtarona, samimiy va xayrli amallar bilan o‘tkazilsa, uning savobi va fayzi yanada ortadi.
Marhumlarni xotirlash
Hayit kunlari marhumlarni eslash, ularning haqqiga duo qilish ham xalqimiz orasida keng tarqalgan odoblardan biridir. Bu amal insonni o‘tganlarni unutmaslikka, hayotning qadriga yetishga chorlaydi.
Marhumlarni xotirlashda ham me’yor va odob muhim. Asosiy maqsad ularning ruhiga duo qilish, yaxshilik bilan eslash va o‘z hayotimizda ezgu ishlarni ko‘paytirishdir.
Bayramni ezgu niyat bilan o‘tkazish
Qurbon hayiti insonni faqat bir kunlik quvonchga emas, davomli yaxshilikka undaydi. Bu kun shukr qilish, muhtojga yordam berish, yaqinlarni yo‘qlash va qalbni poklash fursatidir.
Bayramning asl go‘zalligi dasturxonning kattaligida emas, qalbning kengligidadir. Kimdir qurbonlik qiladi, kimdir yordam beradi, kimdir tabriklaydi, kimdir yarashadi. Bularning barchasi Qurbon hayitining ruhiga mos amallardir.
Eslatib o‘tamiz, Kursiv Uzbekistan nashri Qurbon hayiti uchun tabriknomalar to‘plamini e’lon qilgan edi.
