O‘zbekistonda bank depozitlari bo‘yicha foizlarni soliqqa tortish taklif etildi. Bu haqda Toshkent shahrida o‘tgan «Fiskal muloqot» tadbirida ma’lum qilindi, deya xabar bermoqda «Kursiv» muxbiri.
Yashirin iqtisodiyot ulushini qisqartirish, soliq va bojxona ma’murchiligini takomillashtirish, fiskal tahlillar instituti bank omonatlaridan olinadigan foiz daromadlarini dividendlar bilan tenglashtirib, ularga 5% miqdorida jismoniy shaxslardan olinadigan daromad solig‘ini qo‘llash tashabbusini ilgari surdi.
Hozircha bu faqat institutning taklifi hisoblanadi. Omonat foizlariga soliq joriy etilishi uchun Soliq kodeksiga tegishli o‘zgartirishlar kiritilishi va ular belgilangan tartibda qabul qilinishi kerak.
Omonat foizlari hozir soliqdan ozod qilingan
Amaldagi Soliq kodeksining 378-moddasiga ko‘ra, jismoniy shaxslarning banklardagi omonatlar bo‘yicha oladigan foizlari va yutuqlari daromad solig‘idan ozod etilgan. Shu bilan birga, kodeksning 381-moddasida dividendlar va boshqa foiz ko‘rinishidagi daromadlar uchun 5% soliq stavkasi belgilangan.
Fiskal tadqiqotlar instituti bank omonatlari bo‘yicha mavjud imtiyozni bekor qilish va ushbu daromadlarga dividendlar bilan bir xil stavkada soliq solishni taklif qilmoqda.
Institutning qayd etishicha, omonatlardan olinadigan foizlar 1998-yildan buyon soliqdan ozod qilingan. Natijada depozit foizlari passiv daromadning soliq solinmaydigan asosiy turlaridan biri bo‘lib qolmoqda. Dividend daromadlariga 5%, ijara, royalti va kapital qiymatining o‘sishidan olinadigan daromadlarga esa, odatda, 12% stavka qo‘llanadi.
Budjet 1,4 trln so‘m olishi mumkin
Markaziy bank ma’lumotiga ko‘ra, 2026-yil 1-may holatida O‘zbekiston banklaridagi jismoniy shaxslar depozitlari 170,2 trln so‘mni tashkil etgan.
Institut hisob-kitobida omonatlarning o‘rtacha yillik daromadliligi 16% deb olingan. Bunday sharoitda jismoniy shaxslar bir yil davomida qariyb 27,2 trln so‘m foiz daromadi olishi mumkin. Ushbu summaga 5% soliq qo‘llansa, budjet tushumi taxminan 1,36 trln so‘mni yoki yaxlit hisobda 1,4 trln so‘mni tashkil etadi.
Masalan, bankka yillik 16% stavkada 100 mln so‘m qo‘ygan omonatchi bir yilda 16 mln so‘m foiz daromadi oladi. Taklif qilinayotgan 5% soliq faqat foiz daromadidan undirilsa, uning miqdori 800 ming so‘mni, omonatchining sof daromadi esa 15,2 mln so‘mni tashkil qiladi. Omonatning asosiy 100 mln so‘mlik qismiga soliq solinmaydi.
Shu bilan birga, bu hisob-kitob barcha jismoniy shaxslar depozitlari yil davomida 16% daromad keltiradi, degan shartli taxminga asoslangan. Amaldagi tushum omonatlarning muddati, valyutasi, foiz stavkasi va soliq imtiyozlari mavjudligiga qarab farq qilishi mumkin.
Xorijda soliq tartibi bir-biridan farq qiladi
Fiskal tadqiqotlar instituti tashabbusni asoslashda xorijiy davlatlar tajribasini ham keltirgan. Biroq turli mamlakatlarda depozit daromadlarini soliqqa tortish tartibi bir xil emas: ayrim davlatlarda umumiy stavka bilan birga daromad miqdori, omonat muddati, valyutasi yoki omonatchining maqomiga qarab imtiyozlar mavjud.
Taqdimotda bank depozitlari foizlarini soliqqa tortish bo‘yicha xalqaro tajriba ham keltirildi. Jumladan, bunday daromadlarga Qozog‘iston, Ozarbayjon va Hindistonda 10 foiz, Tailandda 15 foiz, Indoneziyada 20 foiz, Germaniyada 26,4 foiz, Turkiyada esa 15 – 40 foiz stavkada soliq solinishi qayd etildi.
Avvalroq Kursiv Uzbekistan 1 foizlik soliq keshbeki bekor qilinishi mumkinligi haqida yozgan edi.
