So‘nggi bir yil davomida AQSh valyutasi kutilganidan ancha barqaror bo‘lib qoldi. Geosiyosiy keskinliklar, AQShning davlat qarzi va budjet taqchilligi haqidagi xavotirlarga qaramay, Federal zaxiralarning asosiy valyutalarga nisbatan dollar indeksida katta o‘zgarish kuzatilmadi. Valyuta bozoridagi tebranishlar ham ko‘p yillik eng past darajalardan birida qolmoqda. Financial Times dollarning kelajagi haqida tahliliy maqolasini e’lon qildi.
Dollarning kelajagi qanday
Tashqi barqarorlik ortida AQShga yo‘naltirilayotgan xalqaro kapital tarkibida muhim o‘zgarish yuz bermoqda. Xorijiy investorlarning Amerika davlat obligatsiyalariga qiziqishi susaymoqda, AQSh kompaniyalari aksiyalariga talab esa keskin oshmoqda.
2026-yil martigacha bo‘lgan bir yil ichida AQShga sof aksiyadorlik kapitali oqimi $600 mlrddan oshdi. Bu tarixiy rekord bo‘lish bilan birga, davlat va davlat agentliklari obligatsiyalariga yo‘naltirilgan mablag‘dan qariyb ikki baravar ko‘pdir.
Investorlar davlat qarzidan texnologik kompaniyalarga o‘tmoqda
Kapital oqimidagi burilish AQSh iqtisodiyotining ikki qarama-qarshi qiyofasini aks ettiradi. Bir tomondan, davlat moliyasining holati yomonlashib, budjet taqchilligi va qarz hajmi oshmoqda. Ikkinchi tomondan esa yirik Amerika kompaniyalarining daromadliligi, ayniqsa sun’iy intellekt bilan bog‘liq sohalarda, kuchayib bormoqda.
Investorlar shu sababli AQSh davlatining uzoq muddatli qarz majburiyatlaridan ko‘ra, mamlakatning texnologik kompaniyalari va fond bozoriga ko‘proq mablag‘ yo‘naltirmoqda.
Kapital odatda eng kam to‘siq mavjud bo‘lgan bozorga yo‘naladi. Hozircha AQSh to‘lovlar va investitsiyalar yo‘lidagi cheklovlarni raqiblaridan tezroq kamaytirayotgandek ko‘rinmoqda. Shu ma’noda, mamlakatning geosiyosiy ta’siri pasayishidan yuzaga kelayotgan bo‘shliq texnologik yetakchilik orqali qisman to‘ldirilmoqda.
Dollar xavfsiz aktiv maqomini yo‘qotishi mumkinmi?
AQSh aksiyalariga katta miqdorda xorijiy kapital kirishi dollarni qo‘llab-quvvatlaydi. Ammo bu mablag‘larning tabiati davlat obligatsiyalariga yo‘naltirilgan investitsiyalardan farq qiladi.
Tarixan AQSh g‘aznachilik obligatsiyalariga talab iqtisodiy siklga teskari harakat qilgan. Bozorlarda xavotir kuchayib, aksiyalar arzonlashgan paytda investorlar xavfsiz aktiv sifatida Amerika davlat obligatsiyalarini sotib olgan. Bu esa inqiroz va keskin pasayish davrida ham dollar kursining mustahkamlanishiga yoki hech bo‘lmaganda barqaror qolishiga yordam bergan.
Kapital oqimining aksiyalarga siljishi ushbu mexanizmni zaiflashtirishi mumkin. Aksiyalar iqtisodiy o‘sish va investorlar kayfiyatiga kuchli bog‘langan. Agar AQShni moliyalashtirayotgan xorijiy mablag‘ning katta qismi texnologik kompaniyalar aksiyalarida saqlansa, bozor pasayganida investorlar bir vaqtning o‘zida aksiyalarni ham, dollarni ham sotishi mumkin.
Dollar kursi global bozorda oshishi mumkin
«Kursiv» avvalroq dollar kursi global bozorda oshishi mumkinligi haqida yozgan edi. Jahon valyuta bozorida dollar kursi bo‘yicha qarashlar o‘zgarib bormoqda. Investorlar orasida AQSh valyutasi yaqin oylarda yana mustahkamlanishi mumkin degan fikr ustunligicha qolmoqda.
Tahlilchilarga ko‘ra, agar AQShda inflyatsiya yuqori darajada saqlanib qolsa va FZT stavkalarni pasaytirishga shoshilmasa, dollar qo‘shimcha qo‘llab-quvvatlov oladi. Geosiyosiy xavflarning kuchayishi ham investorlarni xavfsiz aktiv sifatida dollarga qaytarishi mumkin.
Eslatib o‘tamiz, Kursiv Uzbekistan nashri 4-avgust uchun valyutalar kursi e’lon qilingani haqida yozgan edi.
