O‘zbekistonda bank omonatlaridan olinadigan daromadga soliq joriy etish hozircha rejalashtirilmagan — MB
O‘zbekiston Markaziy banki bank omonatlaridan olinadigan foizli daromadlarni soliqqa tortish masalasini ayni paytda ko‘rib chiqmayotganini ma’lum qildi. Regulyator Kursiv Uzbekistan’ga yo‘llagan xatida bu taklif MBning tashabbusi emasligini ham qo‘shimcha qildi.
Taklif Markaziy bankdan chiqmagan
Markaziy bank raisi o‘rinbosari Abror Mirzo Olimovning ma’lum qilishicha, depozitlardan olinadigan daromadga soliq joriy etish bo‘yicha hozircha Markaziy bankning rasmiy tashabbusi mavjud emas.
Mazkur taklif Iqtisodiyot va moliya vazirligi huzuridagi Yashirin iqtisodiyotni qisqartirish instituti tomonidan ilgari surilgan. Shu sababli taklifda keltirilgan hisob-kitob va xulosalar Markaziy bank pozitsiyasini anglatmaydi.
Agar kelgusida omonat daromadlarini soliqqa tortish bo‘yicha yangi tashabbus yoki rasmiy qaror paydo bo‘lsa, masala amaldagi qonunchilik asosida ko‘rib chiqilishi va jamoatchilikka ma’lum qilinishi bildirilgan.
Budjetga 1,4 trln so‘m tushum kutilmoqda
Iyul oyida Yashirin iqtisodiyotni qisqartirish instituti bank depozitlari bo‘yicha foiz daromadlariga 5 foizlik soliq joriy etishni taklif qilgan edi.
Institut ekspertlari hisob-kitobiga ko‘ra, bunday mexanizm Davlat budjetiga yiliga taxminan 1,4 trln so‘m qo‘shimcha mablag‘ olib kelishi mumkin.
Hozirgi tartibda bank depozitlari bo‘yicha foiz daromadlari soliqqa tortilmaydi. Bu imtiyoz 1998-yildan buyon amal qilib kelmoqda.
Markaziy bank qanday xavflarni ko‘rmoqda
Markaziy bankning fikricha, bunday soliqning joriy etilishi aholi mablag‘larining banklarda saqlanishiga qanday ta’sir ko‘rsatishini oldindan aniq baholash uchun alohida hisob-kitoblar zarur.
Xususan, soliq stavkasi joriy etilsa, aholining omonat ochishga bo‘lgan qiziqishi, banklardagi depozitlar hajmi va kredit bozoridagi jarayonlar o‘zgarishi mumkin.
Shuningdek, bunday qaror pul-kredit siyosati, depozit va kredit bozori hamda mamlakatdagi umumiy iqtisodiy barqarorlik bilan birgalikda baholanishi kerak.
Omonatlarning daromadliligi qancha
2026-yil aprel oyida O‘zbekistondagi muddatli so‘m omonatlari bo‘yicha o‘rtacha foiz stavkasi 17,4 foizni tashkil etgan. Bu ko‘rsatkich bir yil avvalgi darajadan 2,1 foiz bandga past bo‘lgan.
Shu bilan birga, inflyatsiyaning barqarorlashuvi sababli aholining bank omonatlaridan olayotgan real daromadi nisbatan yuqori bo‘lib qolmoqda.
Markaziy bank hozircha depozit foizlariga soliq joriy etish masalasini kun tartibiga kiritmagan. Agar bunday tashabbus kelajakda rasman ko‘rib chiqilsa, uning banklar, kreditlash jarayoni, omonatchilar va umuman iqtisodiyotga ta’siri alohida tahlil qilinadi.
Avvalroq «Kursiv» nashri O‘zbekistonda bank omonatlaridan olinadigan foiz daromadlarini soliqqa tortish masalasi jamoatchilik va iqtisodchilar orasida muhokamaga sabab bo‘lgani haqida yozgandi.
