O‘zbekistonda bank aktivlari 1 kvadrilliondan oshdi: asosiy xatarlar qayerda

O‘zbekiston bank tizimi aktivlari ilk bor 1 kvadrillion so‘mdan oshdi, depozitlar kreditlarga nisbatan ikki baravar tezroq o‘sdi, sof foyda esa 2026-yilning birinchi yarmida 11 trillion so‘mga yaqinlashdi. Asosiy ko‘rsatkichlarning o‘sishi bilan sektor yangi bosqichga qadam qo‘ymoqda: regulyator talablari qat’iylashmoqda, banklar esa islomiy moliyalashtirishni yo‘lga qo‘yishga tayyorgarlik ko‘rmoqda. Fitch Ratings’ning O‘zbekiston bank sektori bo‘yicha direktori Pavel Kaptel va S&P Global Ratings’ning «Moliyaviy institutlar» guruhi direktori Natalya Yalovskaya Kursiv Uzbekistan’ga bank bozori oldida qanday xatarlar turgani va yaqin yillarda sektorni nimalar o‘zgartirishi mumkinligi haqida gapirib berdi.

Kursiv Uzbekistan’ning Markaziy bankning 1-iyuldagi statistik ma’lumotlari va 2026-yil boshidagi ma’lumotlarga asoslangan hisob-kitoblariga ko‘ra, bank tizimi aktivlari yanvar oyidan buyon 8,8 foizga – 924,8 trln so‘mdan 1 kvadrillion so‘mga oshgan. Kredit portfeli 6,4 foizga, kapital 10 foizga, depozitlar 13,5 foizga o‘sdi.

Shu bilan birga, muammoli kreditlar boshqa balans ko‘rsatkichlariga qaraganda ancha tez o‘sdi. NPL hajmi 27,1 foizga oshdi, ularning kredit portfelidagi ulushi esa taxminan 3 foizdan 3,6 foizga ko‘tarildi. Shu fonda sektorning sof foydasi yanvar-iyun oylarida 10,99 trillion so‘mga yetib, o‘tgan yilning shu davriga nisbatan 68,9 foizga o‘sdi.

Maqolada nimalar haqida so‘z boradi:

• Aktivlar o‘sishida qaysi banklar yetakchi bo‘ldi
• Kredit portfeli qanday o‘zgarmoqda
• Valyuta kreditlari yana jozibador bo‘ldi
• Muammoli va xatarli kreditlar
• Depozitlar kreditlardan tezroq o‘sdi
• Kapital 10 foizga o‘sdi
• Banklar foydasi qariyb 69 foizga oshdi
• Islomiy banklar uchun huquqiy asos yaratildi, infratuzilma esa hali shakllanmoqda
• Xususiylashtirish asosiy mavzulardan biri bo‘lib qolmoqda
• Yaqin ikki yil ichida bank sektoriga nimalar ta’sir qiladi

Aktivlar o‘sishida qaysi banklar yetakchi bo‘ldi

Banklarning jami aktivlari olti oy ichida qariyb 81 trillion so‘mga oshib, 1 kvadrillion so‘mga yetdi. Shu bilan birga, davlat ishtirokisiz banklar tezroq o‘sdi: ularning aktivlari 11,9 foizga oshib, 377,9 trillion so‘mni tashkil etdi, davlat ishtirokidagi banklarda esa o‘sish 7 foizni tashkil etib, 627,9 trillion so‘mni tashkil etdi.

Agrobank o‘sish bo‘yicha yetakchi bo‘ldi. Uning aktivlari birdaniga 14,84 trln so‘mga oshib, 118,4 trln so‘mni tashkil etdi. O‘zsanoatqurilishbank 6,1 trln, Xalq banki 5,65 trln. Keyingi o‘rinlarda «Hamkorbank», «Kapitalbank» va «Aloqabank» bo‘lib, ularda o‘sish taxminan 5-5,4 trln so‘mni tashkil etdi.

Foiz hisobida bazasi past bo‘lgan kichik banklar yetakchilik qildi. «Poytaxt bank» aktivlari 82,9 foizga, «Openbank» 69,4 foizga, «Apexbank» 62,9 foizga o‘sdi.

Faqat uchta faoliyat yuritayotgan bankning aktivlari biroz pasaydi: TBC Bank – 4,8 foizga, Orient Finans Bank – 4,4 foizga, KDB Bank – 1,7 foizga.

Aktivlar hajmi bo‘yicha birinchi uchta o‘rin o‘zgarishsiz qoldi. 1-iyul holatiga ko‘ra, «O‘zmilliybank»da 146,5 trln so‘m, «Agrobank»da 118,4 trln so‘m, «O‘zsanoatqurilishbank»da 108,5 trln so‘m aktivlar mavjud edi. «Kapitalbank» 62,7 trln so‘m bilan «Asakabank»ni ortda qoldirib, to‘rtinchi o‘ringa ko‘tarildi.

Fitch Ratings kompaniyasining O‘zbekiston bank sektori bo‘yicha direktori Pavel Kaptel joriy yilning 1-yanvaridan prudensial tartibga solishning Bazel III standartlariga o‘tishini, shu jumladan banklarga kapital buferlarini (konservatsiya, kontrsiklik va tizimli ahamiyat uchun bufer) yaratish bo‘yicha talablarni joriy etishni yilning birinchi yarmidagi eng muhim o‘zgarishlardan biri deb hisoblaydi.

Kredit portfeli qanday o‘zgarmoqda

Banklarning umumiy kredit portfeli yil boshidan buyon 604 trln so‘mdan 642,8 trln so‘mga yoki 6,4 foizga o‘sdi. Davlat ishtirokidagi banklarda o‘sish 4,4 foizni, qolgan banklarda esa 10,5 foizni tashkil etdi.

Eng katta mutlaq o‘sishni «Agrobank» ko‘rsatdi – 10,1 trillion so‘m. «Hamkorbank» kredit portfelini 5,52 trln, Xalq banki esa 3,8 trln so‘mga oshirdi.

Nisbiy jihatdan kichik boshlang‘ich bazaga ega banklar yetakchilik qildi: Uzum kreditlari qariyb 200 foizga, «Openbank» 183 foizga, «Apexbank» esa 129 foizga oshdi.

Shu bilan birga, bir qator yirik o‘yinchilarning portfeli hajmi kamaydi. Eng sezilarli pasayish «O‘zsanoatqurilishbank»da kuzatildi – deyarli 3,95 trillion so‘mga. TBC’da qiymat 2,02 trln, Orient Finans Bankda esa 1,06 trln ga kamaydi.

Shu bilan birga, yil boshi bilan taqqoslash joriy kredit faolligining to‘liq manzarasini aks ettirmaydi.

«Kutilganidek, kredit portfelining o‘sish sur’atlari mo‘tadilligicha qolmoqda (yillik hisobda taxminan 13%), aholiga berilgan kreditlar biznesga berilgan kreditlarga qaraganda biroz yuqori sur’atlarda o‘sishda davom etmoqda. Bizning fikrimizcha, portfelning dollarlashuv darajasi ancha barqaror va xorijiy valyutadagi kreditlar darajasining biroz oshishi banklar uchun yil boshiga nisbatan xavf darajasining sezilarli darajada oshishini anglatmaydi», – dedi S&P Global Ratings «Moliyaviy institutlar» guruhi direktori Natalya Yalovskaya.

Chakana kreditlash dinamikasiga Markaziy bankning makroprudensial cheklovlari sezilarli ta’sir ko‘rsatdi. Kursiv Uzbekistan avvalroq e’lon qilgan O‘zbekiston Markaziy banki Pul-kredit siyosati departamenti rahbari Samig‘jon Inog‘amov ma’lumotlariga ko‘ra, birinchi yarim yillikda banklar 191,4 trillion so‘m kredit bergan – bu o‘tgan yildagiga nisbatan 5 foizga ko‘p.

Biznes va yakka tartibdagi tadbirkorlarni moliyalashtirish 14,2 foizga oshib, 121 trillion so‘mni tashkil etdi. Aholiga kreditlar, aksincha, 7,6 foizga kamayib, 70,4 trln so‘mni tashkil etdi.

Ayniqsa, mikroqarzlar sezilarli darajada pasaydi – 47,8 foizga kamaydi. Shu fonda chakana talab qayta taqsimlandi: kredit kartalari 86,6 foizga, avtokreditlar 64,8 foizga, ipoteka 38,6 foizga o‘sdi.

Kreditlashning bunday dinamikasi tushunarli. Markaziy bank aholining haddan tashqari qarzdorligi masalasini xavfli deb hisoblaydi. O‘tgan yildan boshlab yangi makroprudensial choralar joriy etildi: endi banklar fuqaroning qarz yuki darajasini hisobga olishi shart. Agar u belgilangan limitdan oshib ketsa, kredit berilmaydi.

Valyuta kreditlari yana jozibador bo‘ldi

Yana bir muhim jarayon — valyuta krediti dinamikasi. 2026-yil iyun oyida xorijiy valyutadagi kredit portfeli (faqat biznes uchun mavjud) 2025-yil yanvaridagi 5 foizga nisbatan yillik hisobda taxminan 12,2 foizga o‘sdi, so‘mdagi kreditlarning o‘sish sur’ati esa xuddi shu davrda taxminan 20 foizdan 16,9 foizgacha sekinlashdi.

Fitch Ratings kompaniyasining O‘zbekiston bank sektori bo‘yicha direktori Pavel Kaptelning fikricha, bu dinamikani uzoqroq vaqt oralig‘ida ko‘rib chiqish kerak.

«Avvalo, shuni ta’kidlash joizki, uzoqroq istiqbolda biz bank sektorida kredit portfelining aniq, ammo asta-sekin dedollarizatsiyasi kuzatmoqdamiz. O‘zbekiston Respublikasi Markaziy banki ma’lumotlariga ko‘ra, sektor bo‘yicha valyuta kreditlarining ulushi 2025-yil oxiriga kelib 39 foizgacha pasaygan va joriy yilda ham shu darajada qolmoqda. Bu avvalgi yillardagi ko‘rsatkichlardan past, masalan, 2023-yil oxirida bu ulush 45 foizni tashkil etgan», – dedi ekspert.

Valyuta kreditlariga talab omillaridan biri foiz stavkalaridagi katta farq bo‘lib qolmoqda. Iyun oyida milliy valyutadagi kreditlar bo‘yicha o‘rtacha tortilgan stavka 19,8 foizni, xorijiy valyutadagi kreditlar bo‘yicha esa 10,3 foizni tashkil etdi.

«Darhaqiqat, so‘nggi 12 oyda sektor bo‘yicha valyuta kreditlari ulushi kamaygani yo‘q. Shu bilan birga, hozircha bu tendensiya teskari tomonga burilganini ham ko‘rmayapmiz. Bizning fikrimizcha, valyuta kreditlariga talabning biroz oshgani, avvalo, so‘mdagi va xorijiy valyutadagi kreditlar stavkalari o‘rtasidagi katta farq bilan bog‘liq. 2026-yil iyun holatiga ko‘ra, milliy valyutadagi kreditlarning o‘rtacha tortilgan stavkasi 19,8 foizni, xorijiy valyutadagi kreditlarniki esa 10,3 foizni tashkil etdi. Ya’ni stavkalar o‘rtasidagi tafovut qariyb 10 foiz punktiga teng. Tabiiyki, so‘nggi bir yarim yil davomida kuzatilayotgan valyuta kursining barqarorligi sharoitida valyuta kreditlari qarz oluvchilar uchun nisbatan jozibador bo‘lib bormoqda», – dedi Pavel Kaptel.

Shu bilan birga, Fitch dollarlashuv darajasini hali ham jiddiy xavf manbai deb hisoblaydi.

«So‘nggi ijobiy tendensiyalarga qaramay, biz dollarga aylanishning hozirgi darajasini hali ham juda yuqori deb hisoblaymiz, ayniqsa bank sektorida valyuta xatarlarini xedjirlash vositalarining amalda mavjud emasligi nuqtai nazaridan. Valyuta qarz oluvchilarning katta qismi eksport tushumi cheklangan (yoki umuman bo‘lmagan) kichik va o‘rta biznes kompaniyalari. Aynan shu segment tashqi shoklar va ular bilan bog‘liq milliy valyutaning zaiflashishi yuzaga kelganda O‘zbekiston banklari uchun kredit riskining asosiy manbai bo‘lishi mumkin», – deb hisoblaydi Fitch vakili.

Muammoli va xatarli kreditlar

Birinchi yarim yillikda eng sezilarli salbiy o‘zgarish kredit portfeli sifatida kuzatildi. Markaziy bankning muammoli kreditlar bo‘yicha ma’lumotlariga ko‘ra, NPL hajmi 18,06 trln so‘mdan 22,94 trln so‘mga yoki 27,1 foizga oshgan. Ularning jami kredit portfelidagi ulushi 3 foizdan 3,6 foizga oshdi.

Davlat ishtirokidagi banklarda NPL 12,83 trln so‘mdan 16,45 trln so‘mga oshdi. Qolgan banklarda NPL hajmi 5,22 trln so‘mdan 6,5 trln so‘mgacha oshdi.

Natalya Yalovskaya bu o‘zgarishlar ham chakana, ham korporativ segmentlarda kuzatilayotganiga e’tibor qaratadi.

«Umuman olganda, ijobiy makroiqtisodiy ko‘rsatkichlarga qaramay, Markaziy bank hisobotiga ko‘ra, sektorda kredit portfeli sifati yomonlashgan (muammoli kreditlar 3 foizdan 3,6 foizga oshgan), davlat banklari bo‘yicha 3,2 foizdan 3,9 foizga va nodavlat banklar bo‘yicha 2,6 foizdan 2,9 foizga oshgan. Bu muhim omil. Yomonlashuvning bir qismi jismoniy shaxslarga ilgari berilgan kreditlar bo‘yicha xatarlarning vaqt o‘tishi bilan yuzaga chiqayotgani bilan bog‘liq. Shu bilan birga, ayniqsa davlat banklari portfelidagi muammoli korporativ kreditlar ham bunga ta’sir qilmoqda», – deb hisoblaydi ekspert.

Yana bir xatar omili — chakana kredit portfelining tarkibi.

«Qizig‘i shundaki, ipoteka kreditlarining ulushi berilgan kreditlarning umumiy hajmida ham (jismoniy shaxslarga berilgan kreditlarning 16-18 foizi va jami berilgan kreditlarning taxminan 6-7 foizi), kredit portfeliga nisbatan ham (13-15 foizi) barqaror ravishda unchalik yuqori emas. Bu shuni anglatadiki, jismoniy shaxslarga berilgan kreditlarning katta qismi ipoteka kreditlariga nisbatan xatarliroq kreditlar, jumladan, mikrokreditlar va ta’minlanmagan iste’mol kreditlari. Banklarning bunday kreditlashni oshirishga bo‘lgan qiziqishi marjani saqlab qolish zarurati bilan izohlanadi», – dedi Natalya Yalovskaya.

Depozitlar kreditlardan tezroq o‘sdi

Kredit portfeli mo‘tadil sur’atda kengayayotgan bir paytda depozit bazasi ancha tez o‘sdi. Olti oyda depozitlar hajmi 56,5 trln so‘mga yoki 13,5 foizga oshib, 417,3 trln so‘mdan 473,8 trln so‘mga yetdi.

Aktivlar, kreditlar va kapitaldan farqli o‘laroq, bu yerda davlat ishtirokidagi banklar yuqori sur’atlarni ko‘rsatdi. Ularning depozitlari 15,8 foizga oshib, 246,3 trillion so‘mni tashkil etdi, qolgan banklarniki esa 11,2 foizga oshib, 227,4 trillion so‘mni tashkil etdi.

«Agrobank» qo‘shimcha 9,68 trillion so‘m depozit jalb qildi – bu tizimdagi eng yaxshi mutlaq natija. «O‘zmilliybank» ularning hajmini 7,49 trln, O‘zsanoatqurilishbank esa 6,74 trln so‘mga oshirdi.

Kichik banklar orasida «Openbank» 149,8 foizga, «AVO bank» 129,8 foizga va «Apexbank» 70 foizga eng tez o‘sdi.

Shu bilan birga, oltita bankning depozitlari kamaydi. Eng katta pasayish Orient Finans Bankda — taxminan 850,5 mlrd so‘mga, KDB Bankda — 590,9 mlrd so‘mga, «Asakabank»da — 364,7 mlrd so‘mga qayd etildi. «Poytaxt bank»ning depozit bazasi 33,2 foizga kamaydi.

Depozitlarning kreditlarga qaraganda tezroq o‘sishi moliyalashtirishning asosiy ko‘rsatkichlaridan birini yaxshiladi. Kursiv Uzbekistan hisob-kitoblariga ko‘ra, kreditlarning depozitlarga nisbati yil boshidagi taxminan 145 foizdan 1-iyul holatiga 136 foizgacha pasaygan.

Natalya Yalovskaya bu dinamikani ijobiy deb hisoblaydi, biroq sektorning boshqa moliyalashtirish manbalariga qaramligi saqlanib qolayotganligiga e’tibor qaratadi.

«Umuman olganda, tizimda depozitlar o‘sishining ijobiy tendensiyasi kuzatilmoqda, bu kredit portfeli o‘sishidan yuqori (mos ravishda, kreditlarning depozitlarga nisbati asta-sekin yaxshilanmoqda, garchi u taqqoslanadigan bozorlarga qaraganda sezilarli darajada yuqori darajada qolmoqda). Shu bilan birga, taxminan 2025-yil may oyidan boshlab jismoniy shaxslar depozitlari o‘sishining pasayish tendensiyasi davom etmoqda. Shunga ko‘ra, agar korporativ depozitlarning o‘sishi sekinlashsa, kreditlarning depozitlarga nisbati yomonlashishi mumkin. Umuman olganda, kapital bozorlarida banklar tomonidan qarz olish hajmining unchalik yuqori emasligini hisobga olsak, bu sektorning davlat tomonidan bevosita yoki bilvosita taqdim etilgan moliyalashtirish manbalariga bog‘liqligi yuqoriligicha qolayotganini anglatadi», – deb hisoblaydi ekspert.

Kapital 10 foizga o‘sdi

Banklarning jami kapitali 135,3 trln so‘mdan 148,9 trln so‘mga yoki 10 foizga oshdi. Davlat ishtirokisiz banklarda o‘sish 15,2 foizni, davlat banklarida esa 6,6 foizni tashkil etdi.

Mutlaq hisobda eng katta o‘sishni Ipoteka bank ko‘rsatdi – 1,79 trillion so‘m. Asakabankning kapitali 1,27 trillion, Aloqabankniki esa taxminan 1,1 trillion so‘mga oshdi.

Nisbiy hisobda «Poytaxt bank» yetakchilik qildi – uning kapitali 231 foizga oshdi. Keyingi o‘rinlarda 70,3% o‘sish bilan Uzum va 28,5% o‘sish bilan «Aloqabank» turibdi.

AVO bank ko‘rib chiqilayotgan davrda kapitali 1,3 foizga kamaygan yagona bank bo‘ldi.

2026-yil 1-yanvardan boshlab banklarning kapital zaxirasiga qo‘yiladigan talablar kuchaytirildi. Markaziy bank kapital konservatsiya buferini 2,5% va kontrsiklik buferni 1,5% miqdorida belgiladi. Ushbu chora-tadbirlar Bazel III ga o‘tishning bir qismi.

Banklar foydasi qariyb 69 foizga oshdi

Bank sektori moliyaviy natija bo‘yicha eng kuchli dinamikani ko‘rsatdi. Markaziy bankning bank sektori daromadliligi ko‘rsatkichlari va alohida banklar bo‘yicha ma’lumotlariga ko‘ra, 2026-yilning birinchi yarmida jami sof foyda 10,99 trln so‘mni tashkil etdi, o‘tgan yili bu ko‘rsatkich 6,51 trln so‘mni tashkil etgan. Shunday qilib, natija taxminan 4,48 trillion so‘mga yoki 68,9 foizga o‘sdi.

Ipoteka Bank OTP Group deyarli 1,4 trln so‘m sof foyda bilan yetakchi bo‘ldi. 2025-yilning birinchi yarmida bank 392,5 milliard so‘m zarar ko‘rgan edi.

Ikkinchi o‘rinni 1,2 trln so‘m foyda bilan «O‘zmilliybank», uchinchi o‘rinni 1,1 trln so‘m foyda bilan «O‘zsanoatqurilishbank» egalladi. Keyingi o‘rinlarda «Hamkorbank» – 970 mlrd so‘m va «Kapitalbank» – 833,6 mlrd so‘m.

Natijani Xalq banki sezilarli darajada yaxshiladi: uning foydasi 154,6 mlrd so‘mdan 650,5 mlrd so‘mga, ya’ni to‘rt baravardan ko‘proqqa oshdi.

Kichik bazaga ega banklar orasida Uzum ajralib turdi – uning foydasi 30,4 milliard so‘mdan 258,1 milliard so‘mga yoki 749 foizga oshdi.

Uchta bank zarardan foydaga o‘tishga muvaffaq bo‘ldi: Ipoteka Bank OTP Group, «Apexbank» va «Garantbank».

Ayrim banklarda esa aksincha, foyda kamaydi. Biznesni rivojlantirish bankining sof foydasi 111,2 mlrd so‘mga yoki 34,8 foizga qisqarib, 208,5 mlrd so‘mni tashkil etdi. Anor bankda foyda 23 mlrd so‘mga, Orient Finans Bankda esa 21,9 mlrd so‘mga kamaydi.

2026-yilning birinchi yarmida moliyaviy natija ko‘rsatgan 34 ta bankdan 33 tasi davrni foyda bilan yakunladi. Yagona zarar ko‘rgan bank AVO bank bo‘ldi: uning sof zarari 1,8 mlrd so‘mdan 7,1 mlrd so‘mga oshdi.

Islomiy banklar uchun huquqiy asos yaratildi, infratuzilma esa hali shakllanmoqda

Yilning asosiy voqealaridan biri 2026-yil 27-martdagi O‘RQ-1126-sonli qonunning qabul qilinishi bo‘lib, u islomiy bank faoliyatining huquqiy asoslarini yaratdi. Qonun 29-iyun kuni kuchga kirdi va islomiy bank operatsiyalarini litsenziyalash hamda Markaziy bankning islomiy moliyalashtirish standartlarini tasdiqlash vakolatlarini nazarda tutadi.

Biroq yangi segmentning amaliy me’yoriy bazasi hali shakllanish jarayonida.

Kursiv Uzbekistan islomiy bank xizmatlarini yo‘lga qo‘yishga bozor qay darajada tayyorlanayotgani yuzasidan Markaziy bankka alohida so‘rov yubordi. 2026-yil 3-avgustda regulyator tahririyatga Markaziy bank raisi o‘rinbosari Abror Mirzo Olimov imzolagan rasmiy javobni taqdim etdi.

Regulyatorning javobidan ma’lum bo‘lishicha, asosiy qoidalar ustida ish hali davom etmoqda. Islom moliya standartlarini AAOIFI standartlari, O‘zbekiston qonunchiligi va milliy bozor xususiyatlarini hisobga olgan holda bosqichma-bosqich joriy etish rejalashtirilgan.

Markaziy bank huzuridagi Islom moliyasi kengashi hozirda ikkita vosita – murabaha va mudoraba bo‘yicha standartlarni ishlab chiqmoqda. Tayyorlash tugagandan so‘ng hujjatlar manfaatdor tomonlar, bank hamjamiyati, ekspertlar va bozorning boshqa ishtirokchilari bilan muhokama qilinishi kerak.

Markaziy bankning Kursiv Uzbekistan’ga ma’lum qilishicha, regulyator islomiy bank faoliyati bilan shug‘ullanuvchi banklarda risklarni boshqarish tizimini tashkil etish bo‘yicha alohida hujjat ishlab chiqishni rejalashtirmoqda.

Shunday qilib, islomiy banking uchun qonunchilik asoslari allaqachon yaratilgan va litsenziyalash jarayoni boshlangan, ammo alohida mahsulotlar standartlari, xavflarni boshqarish talablari va tartibga solish infratuzilmasining bir qismi hali ham ishlab chiqilmoqda. Bu reyting agentliklarining yangi bozorni kengaytirish tezligi bo‘yicha ehtiyotkorona kutilmalarini tasdiqlaydi.

Pavel Kaptel quyidagilarni ta’kidladi: «Biz qisqa muddatda islomiy moliyalashtirishning sezilarli o‘sishini kutmaymiz. Birinchidan, me’yoriy-huquqiy baza hali ham ishlab chiqilmoqda. Markaziy bank bu borada xalqaro islom taraqqiyot institutlari ko‘magida faol ish olib borayotgan bo‘lsa-da, bunga bir necha oydan bir yilgacha vaqt ketishi mumkin. «Islom darchalari»ni ochish va islom banklarini tashkil etish jarayoni ham ma’lum vaqtni oladi. Banklar islomiy moliyalashtirishning o‘ziga xos xususiyatlarini hisobga olgan holda ichki biznes jarayonlarini yo‘lga qo‘yishi, ularning shariat talablariga muvofiqligini ta’minlashi, tegishli mahsulotlarni ishlab chiqishi va ularni mijozlar uchun raqobatbardosh va jozibador qilishi kerak bo‘ladi. Sektorning o‘sishi aholining islomiy moliyaviy mahsulotlar haqida xabardorlik darajasini oshirish va bank tizimiga bo‘lgan ishonchni mustahkamlashga ham bog‘liq bo‘ladi», – dedi u.

Fitch bahosiga ko‘ra, islomiy moliya segmentining faol rivojlanish bosqichi keyinroq boshlanishi mumkin.

«Bizning asosiy ssenariymizga ko‘ra, yaqin bir-bir yarim yil ichida O‘zbekistonda islomiy bankingning institutsional infratuzilmasi yaratiladi va ushbu segmentda moliyalashtirishning faol o‘sishi 2028-yildan oldin bo‘lmasligi mumkin. Bozorning dastlabki ishtirokchilari, ehtimol, ijtimoiy kreditlashda faol davlat banklari hamda ayrim kichik xususiy banklar bo‘ladi. Bir qator yirik banklar islomiy moliya xizmatlarini alohida yo‘nalish sifatida yo‘lga qo‘yishi mumkin, biroq bu ularning biznes modelini sezilarli darajada o‘zgartirmaydi», – dedi ekspert.

Natalya Yalovskaya ham hozircha yangi yo‘nalishning qanchalik tez va keng miqyosda rivojlanishini aniq baholashga shoshilmayapti.

«Islom moliyasining potensial o‘sish sur’atlarini hozircha baholash qiyin, bu segment qanday rivojlanishini kuzatish kerak», – deb hisoblaydi S&P vakili.

Xususiylashtirish asosiy mavzulardan biri bo‘lib qolmoqda

Bank sektoriga sezilarli ta’sir qilishi mumkin bo‘lgan yana bir omil – davlat banklarini xususiylashtirish jarayoni.

Pavel Kaptel UzNIF’ning muvaffaqiyatli IPO’sini birinchi yarim yillikdagi muhim voqealardan biri sifatida qayd etdi. Uning fikricha, IPOga investorlarning yuqori qiziqishi davlat banklarini xususiylashtirish istiqbollariga ham ijobiy ta’sir qilishi mumkin. Biroq Fitch yaqin muddatda yirik bitimlar amalga oshirilishini hozircha kutmayapti.

«Biz kuzatishda davom etadigan yana bir muhim mavzu — davlat banklarini xususiylashtirish. Yaqin muddatda yirik bitimlar bo‘lishini kutmayapmiz, chunki asosiy nomzod banklar hali ham sotuvdan oldingi tayyorgarlik jarayonini davom ettirmoqda. Bu jarayon, jumladan, tijoriy tamoyillarga ko‘proq tayangan biznes modellariga o‘tish va eski muammoli kreditlar bilan bog‘liq masalalarni hal etishni o‘z ichiga oladi. Biroq so‘nggi voqealar — «O‘zsanoatqurilishbank»ni (SQB) boshqaradigan UzNIF’ning muvaffaqiyatli IPO’si hamda YTTBning Asakabank kapitaliga kirishi — xususiylashtirishga tayyorgarlik jarayonlarini muvaffaqiyatli yakunlash va o‘rta muddatda ushbu banklarni strategik xorijiy investorlarga sotish imkoniyatlarini oshiradi», – dedi Fitch vakili.

S&P ham xususiylashtirish jarayonining ahamiyatiga e’tibor qaratadi. 2026-yil 10-iyulda e’lon qilingan sektor sharhida tahlilchilar UzNIF IPOsi o‘zining ahamiyatiga qaramay, iqtisodiyotni modernizatsiya qilish va xususiylashtirish bo‘yicha hukumat dasturini amalga oshirishning faqat bir bosqichi ekanligini yozishadi. Tahlilchilarga ko‘ra, keyingi natijalar hukumat va xususiylashtirilishi rejalashtirilayotgan kompaniyalarning o‘zaro muvofiqlashtirilgan harakatlariga bog‘liq bo‘ladi.

«Asosiy omil — hukumatning davlat kompaniyalarining davlatga moliyaviy qaramligini kamaytirishga intilish mamlakatning o‘sishi uchun muhim bo‘lgan yirik investitsiyalarni amalga oshirish zarurati bilan bog‘liq», – deyiladi xabarda.

Yaqin ikki yil ichida bank sektoriga nimalar ta’sir qiladi

Birinchi yarim yil ichida foyda va depozitlarning o‘sishi bank sektoriga kuchli moliyaviy natijalarni ko‘rsatish imkonini bergan bo‘lsa, islohotlarning keyingi bosqichi alohida o‘yinchilar hisoboti uchun ancha murakkab bo‘lishi mumkin.

2025-yil oxirida Markaziy bank 2025-2028-yillarga mo‘ljallangan tartibga solish va bank nazoratini takomillashtirish bo‘yicha yo‘l xaritasini e’lon qildi. Muammoli aktivlarni tan olish va zaxiralarni shakllantirishga yondashuvni o‘zgartirish ayniqsa muhim bo‘lishi mumkin.

Pavel Kaptel ogohlantiradi: «Bizning fikrimizcha, yaqin bir necha yil ichida bank sektoridagi o‘zgarishlarning asosiy harakatlantiruvchi kuchi O‘zbekiston Respublikasi Markaziy bankining o‘tgan yil oxirida e’lon qilingan bank boshqaruvi va prudensial nazoratni isloh qilish bo‘yicha yo‘l xaritasi doirasidagi harakatlari bo‘ladi. Xususan, u muammoli kreditlar bo‘yicha zaxiralar yaratishga qo‘yiladigan talablarni takomillashtirishni va regulyativ hisobotda MHXS 9 standartiga o‘tishni nazarda tutadi. Bu bir qator banklarga (ayniqsa, ba’zi davlat banklariga) sezilarli ta’sir ko‘rsatishi mumkin, ular hali ham aktivlar sifatini yetarlicha konservativ tarzda aks ettirmaydi: ular zaxiralarni to‘ldirishga majbur bo‘ladilar, bu esa daromadlilikning sezilarli darajada pasayishiga (ehtimol, hatto zararga) va kapitalga bosim o‘tkazishga olib kelishi mumkin».

Fitch vakilining qo‘shimcha qilishicha, O‘zR MB yana bir qator yangiliklarni joriy etishni rejalashtirmoqda, jumladan, banklarda korporativ boshqaruv sifati va moliyaviy shaffoflikka qo‘yiladigan talablarni oshirish, risklarni boshqarish tizimlarini takomillashtirish va inqirozli vaziyatlar yuzaga kelgan taqdirda banklar tomonidan faoliyatni tiklash rejalarini (recovery plans) yaratish bo‘yicha chora-tadbirlarni ishlab chiqish. Fitch ma’lumotlariga ko‘ra, ushbu chora-tadbirlarning barchasi barcha banklar faoliyatiga sezilarli ta’sir ko‘rsatadi va bank sektorining barqarorligini oshirishga xizmat qilishi kerak.

Ekspertlarning fikriga ko‘ra, yaqin ikki yil ichida O‘zbekiston bank bozori, ehtimol, aktivlar va kreditlarni shunchaki ko‘paytirish hisobiga o‘zgarmaydi. Kredit portfeli sifati, zarur zaxiralarning yetarli darajada shakllantirilishi va banklarning Markaziy bankning kuchayib borayotgan talablariga moslasha olishi birinchi o‘ringa chiqadi. Shu bilan birga, sektorda islomiy bank xizmatlarini yo‘lga qo‘yish va davlat banklarini xususiylashtirish jarayoni davom etadi. Demak, bugungi yuqori o‘sish sur’atlari qanchalik barqaror ekani hali amalda sinaladi.

Avvalroq «Kursiv» O‘zbekiston banklarining 2026-yilning birinchi choragi yakunlari bo‘yicha natijalarini tahlil qilgan edi.