Intellekt narxi: sun’iy intellektning bahosi qança va u Özbekiston moliya sektoriga nima beradi

eʼlon qilindi
Bosh muharrir o‘rinbosari
Kursiv Uzbekistan bu masalani ekspertlar bilan muhokama qildi
Intellekt narxi: sun’iy intellekt qança turadi va u Özbekiston moliya sektoriga nima beradi
Foto: Vadim Yerzikov / Kursiv Uzbekistan

Yevropa banklaridan birida sun’iy intellekt alohida vazifani insondan 35 baravar arzonroq bajaradi, boşqa bir kompaniyada esa sun’iy intellekt agentlarini joriy etiş menejerlar ştatini taxminan 40 foizga qisqartiriş va şu bilan birga ikki baravar köp arizalarni qayta işlaş imkonini berdi. Biroq texnologiyaga qilingan barça investitsiyalar ham biznes foydasiga ta’sir körsatmaydi. 19-noyabr kuni Toşkentda bölib ötgan FINNEXT Asia forumi doirasida Kursiv Uzbekistan Bitmanager, Creatio va HUMO vakillari bilan Özbekiston moliya sektoriga sun’iy intellektni joriy etiş qançaga tuşişi, uning samaradorligini qanday ölçaş mumkinligi va qaysi vazifalarni hozirça maşinalarga işonib topşirmaslik mumkinligi haqida suhbatlaşdi.

Xodim samaraliroq böldi, kompaniya esa

Taqdimotni bir neça soat örniga bir neça daqiqada tayyorlaş, rahbar söroviga tezroq javob beriş, katta hajmli hujjatni tahlil qiliş – sun’iy intellekt allaqaçon moliyaviy taşkilotlar xodimlarining kundalik işini özgartirmoqda. Biroq insonning şaxsiy unumdorligi va kompaniya foydasi örtasida har doim ham tenglik belgisini qöyiş mumkin emas.

HUMO protsessing markazining boş arxitektori, şuningdek, ma’lumotlar ofisi va sun’iy intellekt taşabbuslarini rivojlantiriş uçun mas’ul bölgan Yevgeniya Umen buni juda hayotiy misolda tuşuntiradi.

«Vaqti böşagan har bir kişi, masalan, qahva içgani ketdi. Ammo kompaniya bundan heç qanday foyda körmadi», – deydi Umen.

Uning sözlariga köra, xodimlar sun’iy intellektdan foydalanişning afzalliklarini alohida his qilişlari, vazifalarni tezroq bajarişlari va natijadan mamnun bölişlari mumkin. Biroq biznes uçun umumiy ta’sirni baholaşga harakat qilinganda, natija butunlay boşqaça bölişi mumkin.

Bu muammoni McKinsey kompaniyasining 2026-yilgi global tadqiqoti natijalari ham körsatib turibdi. Respondentlarning atigi 37 foizi sun’iy intellekt öz taşkilotlarining foizlar va soliqlar çegirilgunga qadar foydasiga (EBIT) ijobiy ta’sir körsatişini ma’lum qildi. Bir vaqtning özida texnologiyaning sezilarli foydasini qayd etgan va uning EBITga qöşgan hissasini kamida 5% deb baholaganlarning uluşi atigi 6 foizni taşkil etdi.

Foto: Yevgeniya Umenning FINNEXT Asia forumidagi taqdimoti

Umenning fikriça, sun’iy intellekt kompaniyaga pul keltira boşlaşi uçun uning joriy etilişi aniq biznes jarayonlarini özgartirişi, böşagan resurslar esa boşqa vazifalarni hal qilişga yönaltirilişi kerak.

Xodimlar soni 40 foizga qisqarganda, arizalar soni ikki baravar köpayadi

Moliyaviy taşkilotlar sun’iy intellektdan foydalaniş samarasini ölçay oladigan yönalişlardan biri aloqa markazlari.

Bitmanager kompaniyasining biznesni rivojlantiriş böyiça direktori (CBDO) Andrey Fazliyevning sözlariga köra, sönggi beş yil içida Özbekiston banklarining aloqa markazlari sezilarli darajada ösdi. Çakana biznesning rivojlanişi moliyaviy taşkilotlardan mijozlarni qöllab-quvvatlaş va çiquvçi sotuvlardan tortib, muddati ötgan qarzlar bilan işlaşgaça bölgan ovozli aloqalarni köpaytirişni talab qildi.

«Bu ösiş qimmatga tuşadi, çunki xodimlarni uzoq vaqt öqitiş kerak, qönimsizlik yuqori, mijozlarga xizmat körsatiş sifatining kerakli darajasini har doim ham saqlab qoliş mumkin emas», – deydi Fazliyev.

Sun’iy intellekt agentlari, şuningdek, xizmat körsatiş sifatining inson omiliga boğliqligidan qoçiş imkonini beradi.

«Ovozli kanaldagi sun’iy intellekt agentlari har doim yaxşi kayfiyatda böladi, kompaniyaning bilimlar bazasida doimo mukammal yönaliş oladi, mijozning liniyada kutiş vaqti nolga teng bölgan holda har doim uşbu savolga aniq va sifatli javob bera oladi», – deydi Bitmanager vakili.

Fazliyev misol tariqasida kompaniya mijozlaridan birini keltiradi, uning çakana biznesining kengayişi fonida kiruvçi buyurtmalar soni oyiga taxminan 30 – 40 foizga oşgan.

Çorak davomida murojaatlar oqimi ikki baravar köpaydi. Kompaniya oldida tanlov paydo böldi: menejerlar sonini ikki baravar köpaytiriş yoki sun’iy intellekt yordamida biznesni kengaytirişga harakat qiliş.

Birinçi bosqiçda sun’iy intellekt agentlariga murojaatlarni işdan taşqari soatlarda – keçqurun, tunda va dam oliş kunlari qayta işlaş topşirildi. Tajribalardan söng ularga mijozlar bilan muloqotning birinçi liniyasi topşirildi.

Taxminan 30% hollarda sun’iy intellekt mijoz bilan özaro aloqani mustaqil ravişda bitimga olib keldi. Qolganlarida esa potensial mijozni dastlabki malakadan ötkazib, keyingi iş uçun menejerga topşirgan.

Taxminan yarim yil içida kompaniya nafaqat menejerlar sonini oşirişdan boş tortdi, balki uni taxminan 40 foizga qisqartirdi, dedi Fazliyev.

$1,4 tört sentga qarşi

Sun’iy intellektdan foydalanişning iqtisodiy samarasini bank mijozi u bilan bevosita töqnaş kelmaydigan joylarda ham oliş mumkin.

Creatio kompaniyasining moliyaviy sohadagi savdo böyiça direktori Dmitriy Parşuto Yevropa banklaridan birida mijozlar hujjatlarini qayta işlaşni avtomatlaştiriş böyiça amalga oşirilgan loyiha haqida sözlab berdi.

Ilgari ayrim hujjatlarni tekşiriş va xulosa tayyorlaş bilan bank xodimi şuğullangan bölsa, keyinçalik bu vazifa avtonom sun’iy intellekt agentiga topşirildi.

«Inson $1,4 ga, sun’iy intellekt esa 4 sentga bajaradigan vazifa bor. Bu aniq samaradorlik», – deydi Parşuto.

Şu bilan birga, sun’iy intellekt har doim ham insondan arzon emas.

«Hamma narsani ham ölçab bölmaydi. Bundan taşqari, barça holatlar hozirça iqtisodiy jihatdan asoslanmagan», – deydi Creatio vakili.

Özbekistonga kelsak, sun’iy intellektni qöllaş sohasidagi köplab Creatio loyihalari hali sinov bosqiçida. Ularning iqtisodiy samaradorligining yakuniy körsatkiçlarini hali baholaş kerak.

Budjetga qança mablağ kiritiş kerak

Bank uçun raqamli xodim yaratiş qança turadi? Kursiv Uzbekistan sörovida qatnaşgan texnologik yeçimlar yetkazib beruvçilari turli miqdorlarni aytişdi.

«Bizda agentlar bilan $25 – 30 minglik sotuvlar mavjud», – deydi Parşuto.

Şu bilan birga, uning hisob-kitoblariga köra, sun’iy intellekt agentlarini yaratiş, işga tuşiriş va nazorat qiliş imkonini beruvçi platformaning narxi $20 – 25 mingdan boşlanişi mumkin.

Fazliyev öz navbatida, investitsiyalardan yaxşi daromad bilan aniq biznes funksiyalarini bajarişga qodir bölgan ovozli sun’iy intellekt agentlarining töliq joriy etilişini baholaydi.

Ammo bu baholar bir-biriga zid emas. Kompaniyalar turli sohalarda faoliyat yuritadi: agar Bitmanager ovozli sun’iy intellekt agentlariga ixtisoslaşgan bölsa, Creatio moliyaviy taşkilotlarning içki operatsiyalarini öz içiga olgan keng kölamli jarayonlarni avtomatlaştiriş bilan şuğullanadi.

Bundan taşqari, sun’iy intellekt xarajatlarini joriy etiş qiymati va keyinçalik foydalaniş qiymatiga böliş kerak.

Ikkinçi holatda köp narsa qöllaniladigan til modeli, murojaatlar soni, mijoz bilan muloqot davomiyligi va qayta işlanadigan ma’lumotlar hajmiga boğliq.

Parşutoning fikriça, ayrim loyihalarda sun’iy intellektni iste’mol qiliş xarajatlari $100 mingga yetişi mumkin. Şu bilan birga, ekspert aniq hisob-kitob davriga aniqlik kiritmadi.

«$100 ming – bu ança kuçli iste’molga ega bölgan sun’iy intellekt agenti».

Masalan, Creatio bilan işlaydigan Qozoğistonning ba’zi banklarida qönğiroqlar soni kuniga 100 mingtaga yetadi. Bunday aloqa markazida sun’iy intellektdan foydalaniş kiçik moliya taşkilotiga qaraganda boşqaça böladi.

Qöşimça iqtisodiy rağbat ham paydo böladi – sifatni yöqotmagan holda mijozga xizmat körsatiş muddatini qisqartiriş.

«Mijozga qançalik tez xizmat körsatsak, u bizga liniyada şunçalik arzon tuşdi», – deb tuşuntiradi Parşuto.

Şu bilan birga, gap faqat foydalanuvçilar bank ilovalarida duç keladigan çat-botlar haqida emas. Ba’zi banklar uçun Creatio baholaş uçun zarur hujjatlarni kameraga körsatiş mumkin bölgan töliq video avatarlarni işlab çiqadi.

Bunday yeçimlar ovozli va video kanallardan foydalaniş tufayli sun’iy intellekt resurslaridan köproq foydalanişni talab qiladi. Içki jarayonlarni avtomatlaştiriş, masalan, hujjatlarni tekşiriş arzonroq bölişi mumkin.

Yuz minglab dollarlarni behuda sarflamaslik uçun nima qiliş kerak

Moliyaviy taşkilotlar rahbarlari uçun asosiy xavflardan biri – keyinçalik kutilgan natijani bermaydigan sun’iy intellektga katta budjet ajratiş.

«Sun’iy intellektni joriy etiş köpinça qimmat loyihalar va kompaniya içida qaror qabul qiluvçi şaxs katta xavflarni öz zimmasiga olişi kerak», – deydi Fazliyev.

Bitmanager bu xavfni bepul tajriba loyihalari orqali kamaytirişni taklif qilmoqda.

«Biz beş yoki ön yil içida özini oqlaydigan budjet haqidagi börttirilgan hikoyalar tarafdori emasmiz, bu ma’nosiz. Şuning uçun bizning vazifamiz bu xavfni kamaytiriş, yeçimning allaqaçon işlayotganini va u bankka qanday tejamkorlik olib kelişini raqamlar va amalda isbotlaşdan iborat», – deya tuşuntiradi Fazliyev.

Şu bilan birga, moliyaviy taşkilot nafaqat qönğiroq yoki til modeliga sörov qiymatini, balki mijozning muvaffaqiyatli hal qilingan vazifasi qiymatini ham hisobga olişi muhim.

Andrey Fazliyev ovozli sun’iy intellekt agentlarini töliq joriy etiş narxini taxminan $100 mingdan deb baholamoqda. Gap tajriba loyihalari haqida emas, balki aniq biznes vazifalarini bajara oladigan va tajriba loyihalaridan keyin investitsiyalarning qaytarilişini ta’minlaydigan yeçimlar haqida bormoqda.

Humo nima uçun sun’iy intellektni joriy etişga şoşilmadi

Humo sun’iy intellektga sarmoya kiritişga boşqa tomondan yondaşadi. Texnologik yeçimlarni yetkazib beruvçi Bitmanager va Creatio’dan farqli ölaroq, protsessing markazining özi texnologiya iste’molçisi hisoblanadi.

Yevgeniya Umenning sözlariga köra, kompaniya sun’iy intellektni faol joriy etişni ataylab keçiktirgan. Boşqa bozorlarda texnologiya atrofidagi şov-şuvlarga duç kelgan mutaxassislarning tajribasi yetkazib beruvçilarning takliflarini yanada vazminroq baholaş imkonini berdi.

Humo boş arxitektorining sözlariga köra, kompaniya texnologik tizimlar va ularning funksiyalari takrorlanişiga, şuningdek, biznes uçun zarurligi isbotlanmagan yeçimlarni sotib olişga yöl qöymaslikka harakat qiladi.

«Umuman olganda, foydamizdan körinib turibdiki, bizda foyda töğridan töğri faol ösib bormoqda, çunki biz juda tejamkorlik bilan sarflayapmiz. Biz faqat eng zarur narsalarni sarflaymiz», – dedi Yevgeniya Umen.

Sun’iy intellektsiz yaşaş endi qiyin bölgan joylar

Protsessing biznesining öziga xosligi Humo joriy etayotgan sun’iy intellekt yeçimlarining xususiyatini ham belgilaydi.

Agar banklar uçun sun’iy intellektni qöllaşning asosiy yönalişlaridan biri çakana mijozlar bilan özaro munosabatlarga aylangan bölsa, tölov tizimi uçun moliyaviy operatsiyalar xavfsizligi alohida ahamiyatga ega.

«Biz ulardan asosan firibgarlik faolligini aniqlaş, kartalarni, firibgarlikka eng moyil bölgan odamlarni yaxşiroq profillaş uçun foydalanamiz. Bundan taşqari, biz drop-trafikni aniqlaş uçun ham faol foydalanamiz», – deydi Umen.

Humo’dagi sun’iy intellekt marketologlar işini optimallaştiriş, auditoriyani çuqurroq segmentlaş va ma’lumotlar asosida mahsulotlar yaratiş uçun ham qöllaniladi.

Sun’iy intellekt qaçon sun’iy intellektga qönğiroq qiladi

Fazliyevning hisob-kitoblariga köra, Özbekiston banklarining qariyb yarmi ovozli sun’iy intellekt agentlari bilan yeçimlarni u yoki bu şaklda sinovdan ötkazgan. Biroq operatsion faoliyatda generativ sun’iy intellektga asoslangan agentlardan töliq foydalanadigan moliyaviy taşkilotlar hozirça kam.

Şu bilan birga, Fazliyev kelgusi uç yil içida operatsion faoliyatda generativ ovozli agentlardan foydalanadigan banklar soni uç baravar köpayişini kutmoqda.

Bundan taşqari, texnologiyaga bölgan talabning ösiş omillaridan biri mijozlarning özlari bölişi mumkin. Aniqroği, ularning şaxsiy sun’iy intellekt agentlari.

Endi foydalanuvçi aviakompaniya, suğurta taşkiloti, bank yoki yetkazib beriş xizmatiga mustaqil ravişda qönğiroq qilişi şart emas. Raqamli yordamçi bunday qönğiroqlarni amalga oşirişi va uning nomidan ba’zi masalalarni hal qilişi mumkin.

Bunday xizmatlar ommalaşişi bilan kompaniyalarning aloqa markazlariga tuşadigan yuklama bir neça barobar ortişi mumkin.

«Agar ularni narigi tomonda odamlar kutib olsa, kompaniya bu miqdordagi murojaatlarni uddalay olmaydi, çunki aloqa markazini bunçalik tez va sifatli kengaytiriş, uni beş-ön baravar köpaytiriş mumkin emas, bu şunçaki iqtisodiy jihatdan foyda keltirmaydi».

Xodimlarni qisqartiriş yoki resurslarni qayta taqsimlaş

Sun’iy intellektning joriy etilişi banklar xodimlarni ommaviy ravişda qisqartirişga majbur bölişini anglatadimi? Creatio vakili bu ssenariyni yagona mumkin deb hisoblamaydi.

«Sun’iy intellekt agentlari hali unçalik samarali bölmagan vazifalarga inson resurslarini qayta taqsimlaş imkoniyati mavjud».

Yevgeniya Umen ham şunga öxşaş xulosaga keladi.

«Bu foyda keltirişi uçun u haqiqatan ham qandaydir biznes jarayoniga ta’sir qilişi kerak».

Oxir-oqibat, sun’iy intellektning qaytimi joriy etilgan agentlar soni, investitsiyalar hajmi yoki hatto alohida xodimlarning qançalik tez işlay boşlagani bilan belgilanmaydi.

Moliyaviy taşkilot uçun avvalgi xarajatlar bilan qança qöşimça mijozlarga xizmat körsata olgani, qança pul tejab qolgani, qanday moliyaviy yöqotişlarning oldini olgani va qanday yangi daromad manbalariga ega bölgani muhimroq.

Aks holda, hatto eng texnologik bank ham paradoksga duç kelişi mumkin: xodimlar tezroq işlaydi, texnologiya xarajatlari oşadi, foyda esa özgarmaydi.

Avvalroq «Kursiv» Özbekiston bank sektoriga sun’iy intellektning joriy etilişi kundalik operatsiyalarni bajaruvçi xodimlarga bölgan talabni kamaytirişi va ma’lumotlarni tahlil qiliş böyiça mutaxassislar uçun raqobatni kuçaytirişi mumkinligi haqida yozgan edi.

Shuningdek