O‘zbekistonda Qurbon hayiti bayrami kunlarida ko‘pchilikni bir xil savol o‘ylantiradi: qanday qilib to‘g‘ri tabriklash mumkin – shunchaki «Hayit muborak» deyish kifoyami yoki diniy iboralardan foydalanish kerakmi? Qaysi so‘zlar eng munosib hisoblanadi, qaysilari esa juda rasmiy yoki g‘ayritabiiy eshitiladi?
Quyida O‘zbekistonda oilalarda, mahallalarda, masjidlarda va rasmiy murojaatlarda Qurbon hayiti bilan aslida qanday tabriklashlari haqida so‘z yuritamiz.
Mundarija
- Nima uchun O‘zbekistonda «Qurbon bayram» emas, «Qurbon hayiti» deyiladi?
- Qurbon hayitida eng ko‘p qo‘llaniladigan tabriklar.
- «Qurbon hayiti muborak bo‘lsin» iborasi.
- «Taqabbalallohu minna va minkum» nima degani?
- Qanday tilaklar munosib hisoblanadi?
- Rasmiy tabriklash tartibi.
- Do‘stlar va yaqinlarni tabriklash.
- Yo‘l qo‘ymaslik kerak bo‘lgan xatolar.
- Xulosa.
Nima uchun O‘zbekistonda «Qurbon bayram» emas, «Qurbon hayiti» deyiladi?
Rus tilida «Kurban bayram» nomi keng tarqalgan bo‘lsa-da, O‘zbekistonda aynan «Qurbon hayiti» shakli ko‘proq qo‘llaniladi.
«Hayit» so‘zi arab tilidan kirib kelgan bo‘lib, allaqachon o‘zbek xalqining kundalik nutqiga aylanib ulgurgan. Shu sababli, hatto mamlakatimizdagi rusiyzabon aholi ham odatda quyidagicha so‘zlaydi:
- «с Курбан хайитом»;
- «Hayit muborak»;
- «Qurbon hayiti muborak bo‘lsin».
Bu kabi tabriklar mahalliy muhit uchun tabiiyroq eshitiladi.
Qurbon hayitida eng ko‘p qo‘llaniladigan tabriklar
«Qurbon hayiti muborak bo‘lsin»
Bu eng asosiy va universal tabrik hisoblanadi. Uning ma’nosi — «Qurbon hayiti barakali va qutlug‘ bo‘lsin».
Ushbu ibora quyidagi holatlarda qo‘llaniladi:
- oilada;
- SMS, messenjerlar;
- rasmiy tabriknomalarda;
- OAVda;
- amaldorlar va diniy ulamolarning murojaatlarida.
«Taqabbalallohu minna va minkum» nima degani?
Ushbu ibora hayit bayramlarida aytiladigan eng to‘g‘ri diniy formulalardan biri sanaladi.
Arab tilida: تقبل الله منا ومنكم (Taqabbalallohu minna va minkum) Ma’nosi: «Alloh bizdan ham, sizdan ham (ezgu amallarni) qabul qilsin».
O‘zbekistonda bu duoni, ayniqsa, quyidagi vaziyatlarda eshitish mumkin:
- Hayit namozidan so‘ng;
- diniy amallarga rioya qiluvchi musulmonlar orasida;
- qurbonlik qilinayotgan vaqtda;
- diniy doiralarda.
Ba’zan bu jumla qisqartirilib, shunchaki «Qabul bo‘lsin» deb ham aytiladi.
Qanday tilaklar munosib hisoblanadi?
O‘zbek madaniyatida hayit tabrigi nafaqat din, balki oila, xonadon va kattalarga bo‘lgan hurmat bilan ham bog‘liq.
Odatda quyidagilar tilanadi:
- tinchlik-omonlik;
- sog‘liq-salomatlik;
- baraka;
- oila xotirjamligi;
- duolar ijobati;
- ro‘zg‘orga qut-baraka.
O‘zbekona xos iboralar:
- «Xonadoningizga baraka!»
- «Duolaringiz qabul bo‘lsin!»
- «Oilangizga tinchlik-xotirjamlik tilayman!»
Rasmiy tabriklash tartibi
O‘zbekistondagi davlat idoralari va OAV odatda vazmin hamda hurmat ohangidagi tildan foydalanadi.
Klassik rasmiy tabrik namunasi:
«Barcha musulmonlarni Qurbon hayiti bayrami bilan tabriklaymiz. Oilangizga tinchlik, farovonlik, sog‘liq va taraqqiyot tilaymiz».
Bunday matnlarda ko‘pincha quyidagi so‘zlar uchraydi:
- «Tinchlik»;
- «Farovonlik»;
- «Mehr-oqibat»;
- «Hamjihatlik».
Do‘stlar va yaqinlarni tabriklash
Yaqin muloqotda samimiy va sodda so‘zlardan foydalaniladi.
Masalan:
«Hayit muborak! Xonadoningizdan tinchlik, dasturxoningizdan baraka arimasin».
Yoki:
«Qurbon hayiti muborak bo‘lsin! Alloh qilayotgan duolaringizni va ezgu amallaringizni qabul qilsin».
Yo‘l qo‘ymaslik kerak bo‘lgan xatolar
O‘zbekistonda quyidagi holatlar biroz erish tuyulishi mumkin:
- haddan tashqari balandparvoz (pafosli) tabriklar;
- agressiv diniy ohang;
- qurbonlik haqidagi noo‘rin hazillar;
- «Hayit» so‘zini ishlatmasdan, shunchaki quruq «Bayram bilan» deb qo‘yish.
Shuningdek, agar inson kundalik hayotda diniy leksikadan foydalanmasa, juda uzun arabcha jumlalarni ishlatishi har doim ham tabiiy chiqmasligi mumkin.
Xulosa
Agar sizga O‘zbekiston uchun universal va eng xavfsiz tabrik kerak bo‘lsa, «Qurbon hayiti muborak bo‘lsin!» jumlasi har qanday vaziyatda eng to‘g‘ri tanlovdir.
Shu bilan birga, agar siz tabrigingizni mazmunan boyitishni istasangiz, unga «Taqabbalallohu minna va minkum» (Alloh bizdan ham, sizdan ham qabul qilsin) iborasini ham qo‘shishingiz mumkin.
Ushbu kombinatsiya bir vaqtning o‘zida:
- hurmat ifodasi;
- diniy jihatdan to‘g‘ri;
- o‘zbek muhiti uchun xos;
- oila, hamkasblar va ijtimoiy tarmoqlar uchun birdek munosibdir.
Avvalroq Kursiv Uzbekistan Qurbon hayiti uchun maxsus tabriknomalar to‘plamini e’lon qilgan edi. Endi yaqinlaringizga shunchaki oddiy so‘zlar emas, balki eng ezgu va mazmunli tilaklarni ulashishingiz mumkin.
