Yangi sotib olingan smartfon dastlabki oylarda xuddi soatdek aniq va tez ishlaydi. Biroq vaqt o‘tishi bilan ilovalar sekinroq ochila boshlaydi, ekran sensorining javob berishi kechikadi va nihoyat, asabni buzuvchi «Xotira to‘ldi» degan ogohlantirish paydo bo‘ladi. Eng qizig‘i, ko‘pchilik telefonda katta rasm yoki videolar saqlamasa ham, joy baribir yetmay qolaveradi.
Xo‘sh, telefon xotirasi nima hisobiga to‘lib qolyapti va uning tezligini qanday tiklash mumkin? Buning uchun servis markazlariga borish shart emas, bir nechta oddiy va xavfsiz qoidalarni bilish kifoya.
Telefon xotirasini to‘ldiradigan yashirin fayllar haqida
Smartfon sekinlashishining eng asosiy sabablaridan biri – kesh (cache) fayllarining haddan tashqari to‘planib ketishidir. Kesh – bu ilovalar tezroq yuklanishi uchun tizim xotirasida qoladigan vaqtinchalik ma’lumotlar (masalan, ijtimoiy tarmoqlardagi rasmlar, sayt piktogrammalari yoki ko‘rilgan videolar qoldiqlari). Dastlab bu fayllar smartfon ishini tezlashtirishga xizmat qiladi, chunki telefon ularni internetdan qayta yuklab o‘tirmaydi. Biroq vaqt o‘tishi bilan ushbu vaqtinchalik fayllar gigabaytlarcha joyni egallab, raqamli «axlat»ga aylanadi va aksincha, tizimni og‘irlashtirib qo‘yadi.
Ayniqsa, O‘zbekistonda eng ommabop bo‘lgan Telegram messenjeri bu borada mutlaq «chempion» hisoblanadi. Guruhlar va kanallardagi siz shunchaki ko‘rib o‘tib ketgan yuzlab video, rasm va audiofayllar avtomatik tarzda telefon xotirasiga yuklanadi. Agar oxirgi bir necha oy ichida Telegram keshini tozalamagan bo‘lsangiz, u hozirning o‘zida smartfoningizdan 10 dan 30 gigabaytgacha joyni band qilib turgan bo‘lishi hech gap emas. Buning oldini olish uchun messenjer sozlamalaridagi «Ma’lumotlar va xotira» bo‘limiga o‘tib, keshni tozalash va eng muhimi – mediafayllarni avtomatik yuklab olish funksiyasini cheklab qo‘yish lozim.
«Ko‘rinmas» dasturlar va fon rejimi
Ko‘pchilik foydalanuvchilar ilovani yopganidan so‘ng u o‘z ishini butunlay to‘xtatadi deb o‘ylashadi. Aslida esa o‘yinlar, do‘konlar va ijtimoiy tarmoqlar dasturlari siz sezmagan holda fon rejimida ishlashni davom ettiradi. Ular tinimsiz ravishda yangilanishlarni tekshiradi, bildirishnomalar yuboradi va geolokatsiyani aniqlashga urinadi.
Bu jarayon nafaqat operativ xotirani (RAM) band qiladi, balki protsessorga ortiqcha yuklama bo‘lib, batareyaning ham tezroq o‘lishiga olib keladi. Tizimni yengillashtirish uchun smartfon sozlamalaridan kamdan-kam ishlatiladigan dasturlarning fondagi faolligini cheklash yoki ularni «chuqur uyqu» (Deep sleep) rejimiga o‘tkazish tavsiya etiladi.
Shuningdek, telefon ekranidagi turli jonli fon rasmlari (Live wallpapers) va keraksiz vidjetlar ham qurilma resurslarini doimiy ravishda iste’mol qiladi. Ekranni maksimal darajada sodda va toza saqlash smartfon tezkorligiga sezilarli ta’sir ko‘rsatadi.
Xotirani to‘g‘ri optimallashtirish tartibi
Smartfonni axlat fayllardan tozalashda gadjet xotirasining kamida 15 – 20 foizi doimo bo‘sh turishi kerakligini unutmaslik zarur. Agar umumiy xotira deyarli chegarasiga yetib qolsa, operatsion tizim virtual xotira yaratishga qiynaladi va telefon jiddiy qotishni boshlaydi.
Muammoni hal qilish uchun har bir faylni qo‘lda qidirib o‘tirish shart emas. Android va iOS tizimlarida o‘rnatilgan maxsus «Ombor» (Storage) yoki «Qurilmaga xizmat ko‘rsatish» bo‘limlari mavjud. Ushbu bo‘limlar tizimni skanerlab, eng ko‘p joy egallayotgan yirik fayllarni, bir xil (dublikat) rasmlarni va mutlaqo ishlatilmayotgan dasturlarni aniqlab beradi.
Bundan tashqari, shaxsiy foto va videolarni telefon xotirasida saqlash o‘rniga Google Photos, iCloud yoki OneDrive kabi bulutli xizmatlar (Cloud storage)ga avtomatik yuklash rejimini yoqib qo‘yish lozim. Bu usul yordamida fayllar xavfsiz joyda saqlanadi va ularga internet orqali istalgan vaqtda kirish imkoniyati mavjud bo‘ladi.
Radikal choralardan oldingi oddiy yechim
Agar yuqoridagi amallarning barchasini bajarib bo‘lganingizdan keyin ham telefon kutilgandek tez ishlamayotgan bo‘lsa, ko‘pincha oddiygina qayta yuklash (Reboot) yordam berishi mumkin. Ko‘plab foydalanuvchilar smartfonlarini oylab o‘chirishmaydi. Vaholanki, haftada bir marotaba qurilmani qayta yuklash fon jarayonlarini noldan boshlaydi, tizim xatoliklarini tuzatadi va operativ xotirani mayda qoldiqlardan tozalaydi.
Eng oxirgi va eng samarali radikal chora esa – smartfonni zavod sozlamalariga qaytarishdir (Hard reset). Bu jarayon telefondagi barcha ma’lumotlarni butunlay o‘chirib tashlaydi va uni xuddi do‘kondan yangi olingan holatga keltiradi. Albatta, buni qilishdan oldin barcha muhim kontaktlar, parollar va shaxsiy fayllarning zaxira nusxasini (Backup) yaratish shart. Zavod sozlamalariga qaytarish hatto bir necha yillik eski smartfonlarni ham sezilarli darajada tezlashtira oladi.
Haftasiga bor-yo‘g‘i 5 daqiqa vaqt ajratib, telefonni ortiqcha fayllardan tozalab turish sizni yangi smartfon sotib olish bilan bog‘liq ortiqcha xarajatlardan asraydi.
Smartfon protsessori va xotirasini ortiqcha yuklamalardan himoya qilish bilan birga, uning texnik holatiga ham e’tibor berish lozim. Avvalroq Kursiv Uzbekistan telefonni to‘g‘ri zaryadlash va batareya umrini uzaytiruvchi muhim qoidalar haqida batafsil yozgan edi. Gadjetingiz to‘liq rejimda va uzoq xizmat qilishi uchun ushbu tavsiyalar ham foydali bo‘ladi.
