Yirik P2P o‘tkazmalarini nazorat qilish g‘oyasi Konstitutsiyaga zid — MB
Yirik miqdordagi P2P-o‘tkazmalar to‘g‘risidagi ma’lumotlarni soliq organlariga taqdim etish to‘g‘risidagi taklif etilayotgan norma O‘zbekiston Konstitutsiyasining 41-moddasiga zid keladi. Bu haqda Markaziy bank raisi o‘rinbosari Abrorxo‘ja Turdaliyev Kursiv Uzbekistan’ning so‘roviga rasmiy izoh berdi.
Ushbu moddada har kim mulk huquqiga ega ekanligi, bank operatsiyalari, omonatlar va hisobvaraqlar siri, shuningdek, meros huquqi qonun bilan kafolatlanishi aytiladi.
Regulyatorning ta’kidlashicha, kartadan kartaga pul o‘tkazish tashabbusi avvalroq jamoatchilik orasida tanqidlarga sabab bo‘lgan. Avvalroq Markaziy bank Soliq qo‘mitasiga qaror loyihasi bank siri to‘g‘risidagi qonunga zid ekanligini ma’lum qilgandi.
Loyihaning amalga oshirilishi fuqarolarning konstitutsiyaviy huquqlari buzilishiga, naqd puldan foydalanishning ko‘payishiga, mablag‘larning bank tizimidan norasmiy muomalaga chiqib ketishiga va yashirin iqtisodiyot ko‘lamining ortishiga olib kelishi mumkin.
Bundan tashqari, Markaziy bank bu naqd va naqdsiz hisob-kitoblar hajmi o‘rtasidagi farqni kuchaytirishi mumkin, deb hisoblaydi. Regulyator, shuningdek, me’yoriy hujjat loyihasi Soliq qo‘mitasi tomonidan ishlab chiqilganini, Markaziy bankning o‘zi esa ma’lumotlarni uzatish uchun nima uchun oyiga 500 BHM miqdoridagi chegara tanlangani haqida ma’lumotga ega emasligini ta’kidladi.
Shu bilan birga, MB bankda O‘zbekiston qonunchiligiga muvofiq bank siri va shaxsiy ma’lumotlarning saqlanishini ta’minlaydigan axborotlarni himoya qilishning zamonaviy texnik va tashkiliy choralari allaqachon amalda ekanligiga ishontirdi.
BHMning 500 baravari va o‘zbekistonliklarning salbiy munosabati
Joriy yilning iyun oyi oxirida Soliq qo‘mitasi qaror loyihasini e’lon qildi, unga ko‘ra moliya tashkilotlari oylik hajmi 500 BHMdan oshgan p2p o‘tkazmalar to‘g‘risidagi ma’lumotlarni taqdim etishlari kerak edi. Yaqin qarindoshlar o‘rtasidagi kartalarga pul o‘tkazmalari bundan mustasno.
Taklif etilgan tashabbus o‘zbekistonliklar tomonidan tanqidga uchradi. Jamoatchilik muhokamasi davomida hujjat konstitutsiyaviy huquqlarni buzishi va bank tizimiga salbiy ta’sir ko‘rsatishi haqida fikrlar bildirildi.
«Men bunga qarshiman. Bizga Konstitutsiyani poymol qiladigan huquqiy normalar kerak emas. Aksincha, «bank siri» maqomini mustahkamlaydigan normalar yaratish kerak», — deb yozdi foydalanuvchilardan biri.
Soliq qo‘mitasining pozitsiyasi
Keyinroq Soliq qo‘mitasi vaziyatga munosabat bildirib, taklif etilayotgan tashabbus bank sirini bekor qilmasligini va soliqchilarga fuqarolarning hisobvaraqlariga erkin kirish imkonini bermasligini ta’kidladi.
Qo‘mitaning ta’kidlashicha, qonunchilik banklarga soliq organlariga soliq solish masalalari bo‘yicha ayrim ma’lumotlarni taqdim etish imkonini beradi. Qo‘mita ma’lumotlariga ko‘ra, qaror loyihasi banklar va soliq xizmati o‘rtasida ma’lumotlar almashishning yagona qoidalarini belgilashga qaratilgan.
«Fuqarolar o‘rtasidagi oddiy pul o‘tkazmalari, jumladan, qarindoshlar, do‘stlar, tanishlarga pul o‘tkazmalari, qarzni qaytarish va maishiy operatsiyalar ushbu tartibga solishning maqsadi hisoblanmaydi», — deya ta’kidlagandi o‘sha paytda qo‘mita.
Eslatib o‘tamiz, avvalroq Kursiv Uzbekistan O‘zbekistonda soliq organlari ayrim xo‘jalik yurituvchi subyektlarda P2P, ya’ni plastik kartadan plastik kartaga o‘tkazilayotgan to‘lovlarni o‘rganishni boshlagani yuzasidan bir qator tadbirkorlar va iqtisodchilar fikrini o‘rgangandi.
