«Aqlli bola» tug‘ish xizmati: Yangi dastur qanchaga tushadi
AQShda ayrim kompaniyalar bo‘lajak ota-onalarga kelajakdagi farzandining ayrim genetik xususiyatlarini oldindan baholash imkonini beruvchi xizmatlarni taklif qilmoqda. Ular yordamida ota-onalar sun’iy urug‘lantirish orqali hosil qilingan bir nechta embrion orasidan tanlov qilishi mumkin. Bu haqda The Economist xabar berdi.
Avval embrion qanday hosil qilinadi
Bu jarayonda IVF – tuxum hujayrasi va erkakning urug‘ hujayrasini laboratoriyada birlashtirish usuli qo‘llanadi. Natijada embrion, ya’ni kelajakda bola rivojlanishi mumkin bo‘lgan dastlabki hujayralar to‘plami hosil bo‘ladi. Odatda bir nechta embrion yaratiladi. Keyin ularning genetik ma’lumotlari tekshiriladi.
Embrionlar qanday tanlanadi
Maxsus genetik tahlil orqali embrionlarda ayrim irsiy kasalliklarga moyillik, bo‘y va boshqa xususiyatlar bilan bog‘liq genetik belgilar o‘rganiladi. Ayrim kompaniyalar bundan ham uzoqqa borib, bolaning kelajakdagi aqliy qobiliyatiga bog‘liq bo‘lishi mumkin bo‘lgan genetik ko‘rsatkichlarni ham hisoblamoqda.
Masalan, nashrning yozishicha, bir juftlikka oltita embrion bo‘yicha ma’lumot berilgan. Ularning har biri uchun ayrim kasalliklarga moyillik, bo‘y va IQ bilan bog‘liq taxminiy ko‘rsatkichlar solishtirilgan. Shundan keyin ota-ona mavjud embrionlardan birini tanlashi mumkin.
Bu «aqlli bola» degani emas
Bu yerda muhim jihat shuki, genetik tahlil bolaning kelajakdagi aql darajasini aniq aytib bera olmaydi.
IQ – insonning fikrlash va muammolarni hal qilish qobiliyatini baholash uchun ishlatiladigan ko‘rsatkich. Unga ko‘plab genlar ta’sir qiladi, lekin bolaning rivojlanishida tarbiya, ta’lim, ovqatlanish, oilaviy muhit va boshqa omillar ham katta rol o‘ynaydi.
Shuning uchun «bu embriondan aqlli bola tug‘iladi» degan kafolat mavjud emas.
Farq bir necha ball bo‘lishi mumkin
Tadqiqotlarga ko‘ra, bir nechta embrion orasidan aqliy qobiliyat bilan bog‘liq genetik ko‘rsatkichlari yuqoriroq bo‘lganini tanlash kelajakdagi IQda katta farq yaratmasligi mumkin.
Masalan, 10 ta embrion orasidan tanlov qilinganda ham kutiladigan farq o‘rtacha bir necha ball atrofida bo‘lishi mumkin. Embrionlar soni kamaygan sari bunday tanlovning kutiladigan foydasi ham kamayadi.
Xizmat minglab dollarga tushadi
Bunday genetik tekshiruvlar arzon emas. Ayrim xizmatlarning narxi bir necha ming dollardan o‘n minglab dollargacha yetishi mumkin. Texnologiyaning rivojlanishi esa yangi savollarni keltirib chiqarmoqda. Masalan, boy oilalar bunday xizmatlardan foydalanib, farzandlari uchun ko‘proq imkoniyatga ega bo‘lsa, bu jamiyatdagi tengsizlikni kuchaytirishi mumkinmi?
Hozircha «ideal bola» yaratishning iloji yo‘q
Mazkur texnologiya bolaning genlarini o‘zgartirmaydi. U mavjud embrionlarning genetik xususiyatlarini solishtirib, ota-onaga tanlov qilish imkonini beradi.
Avvalroq homiladorlik davrida to‘g‘ri ovqatlanish nafaqat bo‘lajak onaning sog‘ligini saqlashga yordam beradi, balki bolaning normal rivojlanishini ta’minlashi haqida xabar berilgandi.
