Siyosat ortidagi haqiqat: kim kimga qurol sotmoqda
2021 – 2025-yillarda dunyo bo‘ylab asosiy turdagi qurol-yarog‘ yetkazib berish hajmi oldingi besh yillik davrga nisbatan 9,2 foizga oshdi. AQSh ko‘plab davlatlarga qurol eksport qilayotgan bo‘lsa, ayrim eksportchilar yetkazib berishning katta qismini bir yoki bir nechta mamlakatga yo‘naltiradi. Bu haqda Stokgolm xalqaro tinchlik tadqiqotlari instituti (SIPRI) ma’lumotlari asosida xabar berildi.
Saudiya Arabistoni qurolni, asosan, AQShdan oladi
SIPRI ma’lumotlariga ko‘ra, 2021 – 2025-yillarda Saudiya Arabistoni asosiy turdagi qurol-yarog‘ importi bo‘yicha dunyoda uchinchi o‘rinni egallagan. Mamlakatning bunday qurol xaridlarining 77 foizi AQSh hissasiga to‘g‘ri kelgan.
Ikki davlat o‘rtasidagi harbiy hamkorlik bir necha o‘n yillardan beri davom etmoqda. Amerika samolyotlari, havo hujumidan mudofaa tizimlari va boshqa zamonaviy qurollar Saudiya Arabistoni mudofaa salohiyatining muhim qismini tashkil etadi.
Bunday xaridlar qirollikning mintaqaviy xavfsizlik tahdidlariga qarshi turish va muhim infratuzilmasini himoya qilish imkoniyatlarini kuchaytirishga qaratilgan. Shu bilan birga, ular AQSh mudofaa sanoati korxonalari bilan tijoriy aloqalarni ham mustahkamlaydi.
Ukraina yirik qurol oluvchilardan biriga aylandi
Xalqaro qurol yetkazib berishning barchasi tijoriy xaridlar bilan bog‘liq emas. Ayrim davlatlar qurol-yarog‘ni harbiy yordam doirasida, ayniqsa qurolli mojarolar davomida oladi.
2021 – 2025-yillarda Ukraina AQSh, Germaniya, Polsha va boshqa davlatlardan asosiy turdagi qurol-yarog‘ olgan eng yirik mamlakatlardan biri bo‘ldi. Yetkazib berilgan qurollar frontdagi yo‘qotishlarni qoplash, sarflangan texnika va zaxiralarni to‘ldirish, shuningdek, armiyani modernizatsiyalash uchun xizmat qilishi mumkin.
Shu sababli qurol importi bo‘yicha reytinglarni talqin qilishda yetkazib berishning maqsadini ham hisobga olish kerak. Ayrim qurollar jangovar harakatlarda yo‘qotilgan texnikaning o‘rnini to‘ldirsa, boshqalari mudofaa salohiyatini oshirish yoki kelajakdagi ehtimoliy tahdidlarga tayyor turish uchun xarid qilinadi.
SIPRI qurol savdosini qanday hisoblaydi
SIPRI statistikasi qurol-yarog‘ning puldagi qiymatini emas, balki yetkazib berilgan asosiy turdagi odatiy qurollar hajmini o‘lchashga mo‘ljallangan ko‘rsatkichlardan foydalanadi. Shu bois ushbu ma’lumotlar qurol savdosining umumiy narxini yoki yetkazib berilgan qurollarning janglarda qo‘llangan-qo‘llanmaganini bevosita ko‘rsatmaydi.
Eksport geografiyasidagi farqlar davlatlarning uzoq muddatli mudofaa hamkorligi, mintaqaviy xavfsizlik vaziyati va davom etayotgan mojarolar bilan bog‘liq ehtiyojlarini aks ettirishi mumkin.
Avvalroq Fransiya 6-oktabr kuni yangi avlod M51.3 strategik ballistik raketasini atom suvosti kemasidan muvaffaqiyatli sinovdan o‘tkazgani haqida xabar berilgandi.
