Turkiyaning tarixiy drama janridagi «Muhtasham yuz yil» seriali Sulaymon Qonuniy, Xurram Sulton va Usmonli saroyidagi hokimiyat kurashlari haqida hikoya qiladi. Serial to‘rt mavsum va 139 qismdan iborat bo‘lib, ikkinchi mavsum aynan 25–63-qismlarni qamrab oladi va 2011-yil 14-sentabrdan 2012-yil 6-iyungacha efirga uzatilgan. Maqolada «Muhtasham yuz yil» ikkinchi mavsumi, undagi qarama-qarshiliklar, voqealar, Usmonlilar tarixining bir qismi haqida so‘z boradi.
Mundarija:
- Mavsumning umumiy manzarasi
- Saroyga yangi xavf kirgan pallalar
- Izabella soyasidagi sinovlar
- Erkinlik, nikoh va yangi mavqe
- Mavsum finalidagi keskin burilish
Mavsumning umumiy manzarasi
Bu faslni qisqacha aytganda, u Xurramning oddiy raqobatdan haqiqiy siyosiy kuchga aylanish hikoyasidir. Avval u Izabella, Mohidavron va Volida bilan kurashadi, keyin Ibrohim Poshoga qarshi ochiq o‘yin boshlaydi, mavsum oxirida esa haram boshqaruvi uning qo‘liga o‘tadi.
Saroyga yangi xavf kirgan pallalar
25-qism. Sodiqaning suiqasdidan keyin Sulaymon Ibrohimni qattiq koyiydi, Matroqchi Nasuh esa Sodiqani dengizga olib borib yo‘q qiladi. Shu orada Xurram Boyazidni dunyoga keltiradi va saroy Vengriyaga yurish oldidan yangi taranglikka kiradi.
26-qism. Yurish paytida Sulaymon yengil yaralanadi, uni Bali bey qutqarib qoladi. Gul og‘a haramga keladi, Yaqub Afandi g‘alati bashoratlar qiladi va Moxach jangidagi g‘alaba Usmonli qudratini yanada oshiradi.
27-qism. Sulaymon zafar bilan Istanbulga qaytadi, shu paytda ispan malikasi Izabella Fortuna usmonli qaroqchilari qo‘liga tushadi. Xurram esa Ibrohimga bo‘lgan nafratini endi zahar bilan yakunlash haqida o‘ylay boshlaydi.
28-qism. Sulaymon Izabella bilan uchrashadi, Ibrohimning saroyiga olib kelingan yunon haykallari esa xalq noroziligini kuchaytiradi. Xurram Ibrohimning daftarini zaharlatib, unga qarshi yashirin zarba beradi.
29-qism. Hadichaning yangi tug‘ilgan o‘g‘li nafas olmay qolganida aynan Xurram uni qutqarib qoladi va oilaning maqtoviga sazovor bo‘ladi. Biroq u Luka o‘limini unutmaydi va Ibrohimga qarshi ichki nafratini yana eslatadi.
30-qism. Izabellaning kuyovi Ferdinand qo‘lga olinadi, Sulaymon esa Xurramdan tobora uzoqlashadi. Hatichaning o‘g‘li kasallanadi, Xurram esa raqibasiga yuzma-yuz borib, Sulaymonni Izabella bilan birga ko‘rib qoladi.
31-qism. Ko‘rgan manzara Xurramni larzaga soladi, Izabella esa o‘z joniga qasd qilishga urinish bilan ham vaziyatni o‘zgartira olmaydi. Sulaymon uni siyosiy vosita deb bilishini aytadi, ammo Xurram endi Izabellani albatta yo‘qotish kerak degan qarorga keladi.
Izabella soyasidagi sinovlar
32-qism. Izabella Sulaymonga ko‘ngli og‘ayotganini anglay boshlaydi, Xurram esa uni ochiqchasiga qo‘rqitadi. Xuddi shu paytda Ibrohimning zaharlangan daftari o‘z ta’sirini ko‘rsata boshlaydi.
33-qism. Xurram Izabellaga zaharli sovg‘a yuboradi, ammo reja amalga oshmaydi. Sulaymon Xurramga sevgisini tan olsa ham, Izabella tufayli haramdagi keskinlik yanada kuchayadi va Ibrohim kasallikdan qulaydi.
34-qism. Sulaymon Izabellani qutqaradi, Xurram esa Ibrohimdan qutulish uchun qulay fursatni qo‘ldan boy beradi. Eng og‘ir zarba esa Hatichaga tegadi — u o‘g‘lini bexosdan yo‘qotadi, Ibrohim esa Luka kundaligi bilan Xurramni sindirishga urinadi.
35-qism. Haticha joniga qasd qilishga urinish darajasiga tushadi, poytaxtda esa vabo tarqala boshlaydi. Xurram Izabellani qochirish rejasini tuzadi, Ibrohim esa ilk bor Nigor Kalfa bilan man etilgan yaqinlikka kiradi.
36-qism. Ibrohim Izabellaning qochishi ortida Xurram turganini tushunadi, Sulaymon esa malika bilan butunlay xayrlashadi. Bali bey Arminga uylanadi, ammo oradan ko‘p o‘tmay uni yo‘qotadi; saroyga qaytgan Haticha esa yana iztirobga botadi.
37-qism. Izabella haramga ko‘chiriladi va bu Xurram uchun ochiq urush boshlangani bilan barobar bo‘ladi. Nigor Kalfaga ikki tomondan bosim kuchayadi, zaharlash rejasi esa kutilmagan o‘lim bilan izdan chiqadi.
38-qism. Izabella g‘oyib bo‘lgach, butun ayb Xurram tomon og‘adi va Volida Sulton bu vaziyatdan foydalanib uni jazolashga urinadi. Xurramning sodiq odamlari undan tortib olinadi, sevimli oti o‘ldiriladi va mojarolar yangi bosqichga ko‘tariladi.
Erkinlik, nikoh va yangi mavqe
39-qism. Xurram o‘zini o‘ldirishni talab qilib Sulaymonga boradi, Nilufer esa fitnaning qurboniga aylanadi. Yaqub Afandi Ibrohimning yaqin o‘limini aytgach, Posho uni o‘ldiradi, Volida esa Luka kundaligi bilan Xurramni saroydan haydashga kirishadi.
40-qism. Volida kundalik orqali Xurramni siquvga oladi, biroq Daye kundalikni Xurramga qaytaradi va u uni Volidaning ko‘z o‘ngida yoqib yuboradi. Sulaymon esa Xurramga erkinlik beradi, lekin Xurram endi nikohsiz uning huzuriga bormasligini aytadi.
41-qism. Sulaymon g‘azab bilan Xurramni ov saroyiga yuboradi, Mehrimoh bilan birga ketgan Xurramdan o‘g‘illari ayrib qo‘yiladi. Volida va Ibrohim esa uni saroyga qaytayotganda yo‘q qilish uchun tuzoq tayyorlaydi.
42-qism. Hujumdan keyin Xurram o‘rmondan topiladi va saroyga tirik qaytib, yanada kuchliroq bo‘lib kiradi. U sodiqlarini yig‘adi, Ibrohimga suiqasd rejasini bir muddat to‘xtatadi va nihoyat Sulaymon bilan munosabatlari butunlay yangi bosqichga o‘tadi.
43-qism. Sunnat to‘yi tantanalari paytida Ibrohim zaharlangan o‘qdan yaralanadi. Aynan shu quvonchli va tartibsiz pallada Sulaymon Xurram bilan nikohini e’lon qiladi va saroydagi ko‘plab ayollar buni hazm qila olmaydi.
44-qism. Volidaning Xurramni fosh etish urinishi yana samara bermaydi, Ibrohim esa mo‘jiza bilan o‘limdan qaytadi. Nigor Kalfa Matroqchiga majburan turmushga beriladi, lekin bu nikoh uzoq turmaydi.
45-qism. Nigor va Ibrohimning yashirin aloqasi yanada chuqurlashadi, Haticha esa egizak farzandli bo‘ladi. Ayni vaqtda Oybige va Bali bey orasidagi hissiyotlar kuchayadi, Behram esa Ibrohimning siridan foydalanib uni shantaj qila boshlaydi.
Saroy ichidagi bo‘linish va ochiq urush
46-qism. Volida Xurramga nisbatan go‘yoki iliq ko‘ringan bo‘lsa-da, aslida haramni ichidan parchalash o‘yinini boshlaydi. Uch yil o‘tadi, Jahongir tug‘iladi, katta bo‘lib qaytgan Mustafo esa endi saroy siyosatining markaziy figuralaridan biriga aylanadi.
47-qism. Sulaymon yurishda bo‘lganida Volida Xurramga qarshi fitnani kuchaytiradi, Lalezar voqeasi va Elifning fojeasi esa haramni portlash darajasiga olib keladi. Yakunda qo‘zg‘alonga undalgan joriyalar Xurramning yuzini kuydiradi.
48-qism. Xurram yuzidagi jarohat bilan saroyga qaytadi va Sulaymonga bo‘lgan haqiqatni yetkazishga urinadi. Daye lavozimidan olinadi, Gulshoh ko‘tariladi, Mohidavron esa yana Xurramga qo‘l ko‘tarmoqchi bo‘lib Sulaymon g‘azabiga uchraydi.
49-qism. Sulaymon Mustafoni qattiq koyiydi, Nora esa Mustafoning qalbini egallab, Efsun nomini oladi va yashirincha Xurramga xizmat qila boshlaydi. Volida bilan Mohidavron esa Mustafoni Oybigega uylantirib, voris atrofidagi ittifoqni mustahkamlashni ko‘zlaydi.
50-qism. Oybige va Mustafoning unashtiruvi e’lon qilinadi, lekin Oybige bunga rozi emas va Xurram uni Bali bey bilan qochishga undaydi. Shu orada Daye Nigorning sevgilisi aynan Ibrohim ekanini sezib qoladi.
51-qism. Sulaymon Ibrohimning hokimiyatdan mast bo‘layotganini ko‘ra boshlaydi, boshsiz haykal voqeasi esa Poshoning kibriga ramz bo‘lib qoladi. Mustafo bilan Efsun bir-birini sevishini anglaydi, Matroqchi esa dervishlar orasiga kirib yangi o‘yin maydoniga o‘tadi.
52-qism. Ibrohim qamoqqa tashlanadi, ammo Sulaymon unga hayot va mansabni saqlab qoladi. Hadicha erining sirlari borligini sezadi, Mohidavron esa Efsunning Xurram uchun ishlayotganini bilib g‘azabga tushadi; oxirida Sulaymon Xurramni Mustafodan uzr so‘rashga majbur qiladi.
Mustafo yo‘li bilan bog‘liq «o‘yinlar»
53-qism. Xurram og‘ir bo‘lsa-da, Mustafodan uzr so‘raydi, keyin esa Efsunni yana o‘z rejasiga bo‘ysundiradi. U Mohidavronni aldash uchun Oybige va Bali bey masalasidan foydalanadi, hatto Efsun qo‘li bilan Mustafoga zahar yetkazishgacha boradi.
54-qism. Efsun oxirgi lahzada Mustafoni zahardan qutqaradi, lekin Jahongirning sog‘lig‘i bilan bog‘liq xabarlar Xurramni larzaga soladi. Oybige bilan Bali bey qochib ketadi, Mustafo esa Efsunning homiladorligini bilib qoladi.
55-qism. Jahongir hushiga keltiriladi, Sulaymonning esa jon taslim qilishi mumkin degan xavotir butun saroyni titratadi. Mohidavron allaqachon taxt uchun orzu qila boshlaydi, Xurram esa Sulaymon yashab qolishi uchun hamma narsadan voz kechishga tayyor ekanini ko‘rsatadi.
56-qism. Sulaymon tuzalganidan keyin Mohidavronga munosabati soviydi, Bali bey afv etilib vatanga qaytariladi, Oybigening unashtiruvi buziladi. Efsun esa homiladorligi sabab majburiy tushirib yuboriladi va u oxirgi nafasida Mustafoga Xurramning rejalarini aytib beradi.
57-qism. Mustafo bilan Mohidavron Xurramni ayblaydi, ammo Sulaymon unga ishonmaydi va Xurramni zahar bilan sinaydi. Bu orada Daye Nigorning homiladorligini bilib qoladi, yangi fitnalar sabab bir necha odam halok bo‘ladi, Mustafo esa Xurramning bolalarini ovga olib ketib unga og‘riqli ogohlantirish beradi.
58-qism. Volida Nigorning Ibrohimdan homilador ekanini biladi, ammo bu sirni Sulaymonga aytishga ulgurmay insultga uchraydi. Xurram Iskandar Chalabiy bilan yaqinlashib, Ibrohimning ichki dushmanlarini ko‘ra boshlaydi; saroyda esa Volidaning hushsiz holati barchani beqaror qiladi.
Mavsum finalidagi keskin burilish
59-qism. Falaj bo‘lib qolgan Volida o‘rniga haram boshqaruvi vaqtincha Mohidavronga beriladi. Iskandar Chalabiy Ibrohimning Avstriya elchilari bilan muzokaralaridagi kibrini Sulaymonga ko‘rsatadi, Mohidavron esa boshqaruvni uddalay olmay, haram byudjetini ham izdan chiqaradi.
60-qism. Xurram Mohidavronning saroyda qolishi ortida Ibrohim turganini tushunib, Iskandar va boshqa kuchlarni unga qarshi birlashtirishga urinadi. Gulshoh o‘ldirildi deb o‘ylangan bo‘lsa-da, tirik qoladi va keyingi katta fosh etish uchun muhim guvohga aylanadi.
61-qism. Gulshoh Xurramga Nigor bilan Ibrohimning siri haqida aytadi, Sulaymon esa Iskandarni Ibrohimga yordamchi qilib qo‘yadi. Nigor o‘g‘irlab ketiladi, Volidaning ahvoli yana og‘irlashadi va Xurram unga bor haqiqatni aytgach, u vafot etadi.
62-qism. Saroy motamga cho‘madi, Mohidavron yana haram boshqaruviga yaqinlashadi, Daye esa o‘zini aybdor bilib chetga chiqadi. Xurram Hadichaga Ibrohimning xiyonati haqida ishora qoldiradi va Haticha nihoyat erining sirli uyi tomon yo‘l oladi.
63-qism. Hadicha homilador Nigorni ko‘rib qoladi va shu lahza mavsumning eng katta portlashiga aylanadi. Ibrohim xiyonatini tan oladi, Mohidavron qarz va mojarolar ichida qoladi, Sulaymon esa uning qo‘lidan haram boshqaruvini olib, uni Xurramga topshiradi — shu tariqa ikkinchi mavsum Xurramning eng katta siyosiy g‘alabasi bilan yakunlanadi.
Avvalroq «Kursiv» «Muhtasham yuz yil» 1-bo‘limi haqida yozgan edi.
