Toshkent shahrining 2045-yilgacha mo‘ljallangan bosh rejasiga muvofiq, poytaxtda yirik qurilish va renovatsiya loyihalari bosqichma-bosqich amalga oshiriladi. Bu orqali eski va avariya holatidagi binolar o‘rnida zamonaviy uy-joylar va infratuzilma barpo etiladi. Ammo 2024-yil oxirida tasdiqlangan bosh rejaga 2026-yil 28-fevralda qator o‘zgartirishlar kiritildi. Mazkur masala doirasida yuzaga kelgan savollar bo‘yicha Kursiv Uzbekistan Urbanizatsiya va uy-joy bozorini barqaror rivojlantirish milliy qo‘mitasi boshqarma boshlig‘i Artyom Kreskas bilan suhbatlashdi.
Yangi qarorga ko‘ra, poytaxtda qiymati $16,2 mlrdlik loyihalar amalga oshiriladi. Qurilishlar 2 ming gektardan ortiq hududda olib boriladi. Har bir loyiha hududining kamida 30 foizi yashil maydon bo‘lishi shart. Shu bilan birga, ayrim hududlarda baland bino qurilishi va zonalarning qayta tasniflanishi jamoatchilikda turli fikrlarni keltirib chiqarmoqda.
Bosh rejadagi o‘zgarishlar ayrim muhofaza zonalarining renovatsiya hududiga aylantirilishi bilan ham e’tibor tortmoqda. Bu esa ayrim yashil va tarixiy hududlarda yangi qurilishlarga yo‘l ochishi mumkin. Shu sabab, bu jarayonlar shahar ekologiyasi va tarixiy merosga qanday ta’sir qilishi keng muhokama qilinmoqda.
— Artyom, 2045-yilgacha mo‘ljallangan Toshkent bosh rejasi tasdiqlangandan ikki yil o‘tmay jiddiy o‘zgartirilgani nimani anglatadi? Rejalashtirish tizimida muammo bormi?
— Toshkent shahri bosh rejasiga o‘zgartirishlar kiritilgani bu rejalashtirish tizimi samarasiz ekanini anglatmaydi. Yirik investitsiya loyihalarini amalga oshirish, jamoatchilik uchun mo‘ljallangan yashil hududlarni rivojlantirish hamda alohida hududlar bo‘yicha qarorlarni master-rejalar darajasida yanada batafsillashtirish bilan bog‘liq holda ilgari tasdiqlangan hujjatga tuzatish kiritish haqida bormoqda. Shu bilan birga, bunday dinamika shahar tez o‘zgarib borayotgan ijtimoiy-iqtisodiy va investitsiyaviy sharoitlarda rivojlanayotganini ko‘rsatadi. Demak, rejalashtirish tizimi qabul qilingan qarorlarni o‘z vaqtida dolzarblashtirishni, shu bilan birga ularning ochiqligi va muvozanatliligini ta’minlashi lozim.
— Qaror bilan nega bir qator konservatsiya hududlari renovatsiya zonasiga o‘tkazildi? Qaysi mezonlar asosida konservatsiya hududi renovatsiyaga o‘tkazilmoqda? Bu jarayon qanchalik shaffof?
— Yirik investitsiya loyihalarini amalga oshirish, shahar muhitini kompleks yangilash va eskirgan binolarni almashtirish maqsadida hududlarning bir qismi renovatsiyaga o‘tkazildi. 2026-yil 28-fevraldagi 83-sonli qarorning o‘zi tuzatishlarni 2311,4 gektar maydonda umumiy qiymati $16,2 milliarddan ortiq investitsiya loyihalarini ishga tushirish, uy-joy sharoitlarini yaxshilash, eskirgan va avariya holatidagi binolarni yangilash, ish o‘rinlarini yaratish va yashil jamoat maydonlarini rivojlantirish bilan bevosita bog‘laydi. Hujjatdan ko‘rinib turibdiki, kompleks qurish, eskirgan binolar bo‘lgan hududlarni yangilash, 1 gektargacha bo‘lgan maydonlarda mayda va haddan tashqari zich loyihalardan voz kechish, har bir loyiha doirasida kamida 30 foiz yashil maydonlarni majburiy shakllantirishga e’tibor qaratilgan.
Shuni hisobga olish kerakki, yechim faqatgina renovatsiyani kengaytirishdan iborat emas. Xuddi shu qaror bilan umumiy maydoni 139,6 gektar bo‘lgan 9 ta hudud, aksincha, yangi jamoat parklari uchun konservatsiya zonasiga o‘tkaziladi. Ya’ni hujjat bir vaqtning o‘zida ba’zi nuqtalarda renovatsiyani, boshqalarida saqlash rejimini kuchaytiradi. Umumiy mezonlar sifatida qurilish parametrlari, muhandislik va ijtimoiy infratuzilmaga yuklama, ko‘kalamzorlashtirish talablari va keyinchalik bosh rejalarni ishlab chiqishdan foydalaniladi.
— Oldin 3 – 7 qavat ruxsat berilgan hududlarda endi 27 – 30 qavatli binolar qurish mumkinligi belgilandi. Bu transport, kommunikatsiya va energiya tizimlariga qanday yuklama beradi?
— Bunday tuzatish muqarrar ravishda transport, kommunal va energetika tizimlariga yuklamaning sezilarli darajada oshishiga olib kelishi mumkin. Gap nafaqat qavatlarning ko‘payishi, balki hududdan foydalanish zichligining keskin oshishi haqida bormoqda. Qarorning 3-ilovasidagi ayrim uchastkalarda parametrlar o‘zgarmoqda, masalan, 3 qavatdan 30 qavatgacha va 27 qavatdan 30 qavatgacha, Mirzo Ulug‘bek va Mirobod tumanlaridagi bir qator maydonlar bo‘yicha esa bu Bosh rejaning o‘zgartirilgan ko‘rsatkichlarida to‘g‘ridan to‘g‘ri aks ettirilgan. To‘g‘ridan to‘g‘ri aholi soni 3 ming kishidan ortiq bo‘lgan ko‘p qavatli turar-joy uylari guruhlari uchun kengligi 5,5 m bo‘lgan ikki polosali o‘tish yo‘llari va trotuarlar ko‘zda tutilishini talab qiladi.
Baland binolar qurilishi jamoat markazlari uchun me’moriy urg‘u berib, tumanlar aholisini o‘ziga jalb qiladi. O‘z navbatida, ko‘p qavatli binolar atrofida rekreatsion hududlarning katta maydoni, shuningdek, rivojlangan jamoat transporti tarmog‘i va ko‘p sonli avtoturargohlarni hisobga olish kerak. Yo‘llarning o‘tkazuvchanlik qobiliyati, tarmoqlar, avtoturargohlar, maktablar, bolalar bog‘chalari va energiya ta’minoti quvvatini oldindan qayta hisoblamasdan, bunday qurilish hududning haddan tashqari yuklanishiga olib kelishi mumkin. Shuning uchun bunday qarorlar master-reja va muhandislik-texnik asoslash bilan birga bo‘lishi kerak.
— Katta investitsiya loyihalari uy-joy taklifini oshiradi. Bu Toshkentdagi uy narxlarini pasaytiradimi yoki aksincha premium segmentni kengaytiradimi?
— Toshkent bo‘ylab narxlarning keskin pasayishini kutishning keragi yo‘q, chunki ta’sir nafaqat yangi uy-joy hajmiga, balki uning segmenti, joylashuvi va yer narxiga ham bog‘liq bo‘ladi. Yirik investitsiya loyihalari taklifni oshirishi va narxlarning o‘sishini qisman ushlab turishi mumkin, ammo butun Toshkent bo‘ylab uy-joy narxlarining avtomatik va keng miqyosda pasayishini kutmaslik kerak. Bozorning bo‘linishi ehtimoli ko‘proq: ommaviy segment narxlarning pasayishiga yoki o‘sishning sekinlashishiga o‘rtacha bosim ko‘rsatadi, premium segmentdagi uy-joylar qurilishi kengayadi.
Nima uchun shahar bo‘ylab narxlarning pasayishini kutishga asos yo‘q? Chunki gap shunchaki chekka hududlarda namunaviy uy-joylarni ommaviy ravishda ishga tushirish haqida emas, balki Toshkentda shaharning qimmatli hududlarini kompleks qurish va parametrlarini o‘zgartirish bilan bog‘liq yirik investitsiya loyihalari haqida ketmoqda. Bunday loyihalar odatda nafaqat kvadrat metrlarni, balki yanada qimmatroq uy-joylarni ham beradi. Chunki, bu yaxshilangan infratuzilma, qulay ijtimoiy muhit, obodonlashtirilgan yangi ko‘p qavatli uy-joy majmualaridir.
— Har bir loyiha hududining kamida 30 foizi yashil maydon bo‘lishi shartligi aytilmoqda. Bu talab amalda qanday nazorat qilinadi?
— Amalda bu birlamchi loyiha hujjatlari — eskiz loyihasini kelishish, so‘ngra ekspertiza va qurilish nazorati orqali nazorat qilinadi. Hududning kamida 30 foizini ko‘kalamzorlashtirish ko‘rsatkichi loyihaning o‘zida qayd etilishi lozim, bu qarorda to‘g‘ridan to‘g‘ri belgilab qo‘yilgan talabdir. Qurilish bosqichida nazorat mualliflik va texnik nazorat orqali ta’minlanadi. Qurilishning yakuniy qismida esa nazorat obyektni foydalanishga topshirishda qabul komissiyasi tomonidan amalga oshiriladi.
— 139,6 gektar yangi parklar qurilishi rejalashtirilgan. Bu qaysi hududlarda bo‘ladi va u poytaxt ekologik balansini sezilarli o‘zgartira oladimi?
— Umumiy maydoni 139,6 ga bo‘lgan yangi bog‘larni Toshkent shahrining 9 ta hududida tashkil etish rejalashtirilmoqda: Uchtepa tumani – «Katta Cho‘ponota» mahallasi (15 ga), Sergeli tumani «Qut-baraka» va «Xonobodtepa», Yunusobod tumani «Matonat», Mirzo Ulug‘bek tumani «Avayxon», Mirobod tumani «Mingo‘rik», «Oybek» va «Baynalminal», Yangihayot tumani«Chortoq» mahallariga to‘g‘ri keladi.
Bu bog‘lar mikroiqlimni yaxshilashi, muayyan hududlardagi ko‘kalamzorlashtirilgan maydonlarni kengaytirishi, hududning betonlanish darajasini pasaytirishi va shahar muhitining qizib ketishini qisman yumshatadi.
Shuningdek, «O‘zbekiston – 2030» strategiyasida Toshkent shahridagi yangi yashil hududlar maydonini 4 450 gektarga yetkazish maqsadi qo‘yilgan va 139,6 gektar (3,1%) bu ishlarni yana jadallashtirishga xizmat qiladi.
Eslatib o‘tamiz, avvalroq qurilish va uy-joy kommunal xo‘jaligi vaziri Sherzod Hidoyatov Toshkent shahrining bosh rejasi alohida tadbirkorlarning manfaatidan kelib chiqib o‘zgartirilmasligini ma’lum qilgandi. Uning ta’kidlashicha, bosh rejaga o‘zgartirishlar master-rejalar asosida ishlab chiqiladi. Ushbu jarayon Toshkent shahar hokimligi huzuridagi Toshkent Invest kompaniyasi orqali amalga oshiriladi. Master reja tasdiqlangandan keyin tadbirkorlar o‘sha belgilangan talablar asosida loyiha amalga oshirishi mumkin.
