Yangiliklar

Vivo o‘zining yangi budjet smartfoni Vivo Y400 haqida rasmiy saytida ma’lumot joylashtirdi. Bu model qiziqarli texnik xususiyatlari bilan ajralib turadi.

Y400 4G-smartfon bo‘lib, 6,67 dyuymli AMOLED ekranga ega. Ekran FHD+ aniqlik, 120 Hz yangilanish tezligi va 1800 nit yorqinlikni ta’minlaydi. DCI-P3 rang makonini to‘liq qamrab oladi.

Asosiy kamera 50 MP Sony IMX852 sensori va 2 MP chuqurlik datchigidan iborat. Unda Vivo Dynamic Light texnologiyasi ham bor — u bildirishnoma yoritgichi vazifasini bajaradi.

Smartfonning qalinligi 8 mm dan kam, og‘irligi rangiga qarab 196 yoki 198 grammni tashkil qiladi.

6000 mA/soat sig‘imli akkumulyator 1600 marta zaryadlanganidan so‘ng ham sig‘imining...

ChatGPT suhbatlari sud talabiga ko‘ra taqdim etilishi mumkin. Bu haqda OpenAI rahbari Sem Altman ma’lum qildi.

Uning ta’kidlashicha, ChatGPT bilan bo‘lgan suhbatlar shifokor, yurist yoki psixoterapevt bilan olib boriladigan suhbatlardek huquqiy himoyaga ega emas. Unga ko‘ra, hozirgi kunda ko‘plab odamlar, ayniqsa yoshlar, SI’dan psixologik yordam, hayotiy maslahat yoki munosabatlar bo‘yicha yo‘l-yo‘riq olishda foydalanmoqda. Biroq bu suhbatlar maxfiy hisoblanmaydi.

«Biz ChatGPT bilan bo‘lgan bunday suhbatlar uchun tartib-qoidalarni hali aniqlab olganimiz yo‘q. Agar siz eng shaxsiy muammolaringiz haqida ChatGPT bilan gaplashsangiz va keyinchalik qandaydir sud jarayoni boshlangan bo‘lsa, biz bu yozuvlarni taqdim etishga majbur bo‘lishimiz mumkin...

Oʻzbekistonda uchuvchilarni tayyorlash boʻyicha Airbus bilan maxsus dastur ishlab chiqiladi. Bu haqda Investitsiyalar vazirligi xabar berdi.

Shu yilning 28-iyul kuni Investitsiyalar, sanoat va savdo vaziri Laziz Kudratov va Airbus kompaniyasining Yevropa boʻyicha prezidenti Yoxan Pelissi oʻrtasida uchrashuv boʻlib oʻtdi.

Uchrashuv davomida Oʻzbekiston va Fransiya oʻrtasidagi fuqaro aviatsiyasi sohasidagi hamkorlik istiqbollari muhokama qilindi. Tomonlar Oʻzbekiston havo kemalari parkini zamonaviy texnologiyalar asosida modernizatsiya qilish va kengaytirish masalalariga alohida eʼtibor qaratdi.

Bu orqali xalqaro aviaqatnovlarni koʻpaytirish va mamlakatga turistlar oqimini oshirish koʻzda tutilmoqda.

Shuningdek, muzokaralar davomida Toshkent davlat transport universiteti va Airbus kompaniyasi oʻrtasida uchuvchilarni tayyorlashga oid maxsus dastur ishlab chiqilishi...

«Toshkent» respublika fond birjasi (RFB)da joy olgan yuqori likvidli aksiyalarning aksariyati 21-iyuldan 25-iyulgacha bo‘lgan davrda turli dinamikani ko‘rsatib, UCI fond indeksi 0,98 foizga tushdi.

«Biznesni rivojlantirish banki» aksiyalari eng katta o‘sishga erishib, 9,26 foizga qimmatlashdi. Shuningdek, «Hamkorbank»ning oddiy aksiyalari (+8,78%) va «Aloqabank»ning (+7,87%) aksiyalarida ham o‘sish qayd etildi.

Biroq «Hamkorbank»ning imtiyozli aksiyalari 7,85 foizga arzonlashib, haftaning eng katta pasayishini qayd etdi. «O‘zbektelekom» (-6,93%) va «O‘zRTXB» aksiyalari (-4,71%) ham pasayish bilan ajralib turdi.

Faqat «Chilonzor buyum savdo kompleksi» aksiyalari narxida o‘zgarish kuzatilmadi.

Ushbu davrda bitimlar soni bo‘yicha «Chilonzor buyum savdo kompleksi» (563 ta), «O‘zRTXB» (403 ta) va «Qizilqumsement» (393 ta bitim...

Qozog‘iston Yevropa Ittifoqi (YI) bilan erishilgan yangi kelishuv asosida Rossiya portlari orqali ko‘mir eksportini qayta yo‘lga qo‘ydi. Bu haqda mamlakat Savdo va integratsiya vazirligi ma’lum qildi.

Ma’lumot uchun, shu yilning fevral oyida Yevropa Ittifoqi Rossiya portlari bilan har qanday hamkorlikni cheklovchi 16-sanksiyalar paketini kuchga kiritgandi. Bu choralar Qozog‘istonning Yevropa bozoriga barqaror ko‘mir yetkazib berishiga jiddiy to‘sqinlik qilgandi. Ayniqsa, Ust-Luga porti kabi strategik tranzit punktining yopilishi eksport jarayonini deyarli to‘xtatgan.

Muammoni hal etish maqsadida Qozog‘iston hukumati Yevropa tomoni bilan faol muzokaralar olib bordi. Tashqi ishlar, Savdo va integratsiya vazirligi hamda YI huzuridagi doimiy vakolatxona ishtirokida rasmiy murojaat yuborildi.

Natijada YI...

Toshkent xalqaro aeroporti yaqinidan o‘tuvchi Bobur ko‘chasidagi ko‘prik kapital ta’miriga 511 milliard so‘m sarflangan. Bu haqda «Ko‘prikqurilish» rahbari Bobur Elmurodov «O‘zbekiston bunyodkori» gazetasiga bergan intervyusida ma’lum qildi.

Unga ko‘ra, yangilangan ko‘prik bir soat ichida 5 ming, sutkasiga esa 132 ming avtomobilni o‘tkazish imkoniyatiga ega.

Ko‘prikning umumiy uzunligi 693,5 metr, eni esa 62 metrni tashkil qiladi. Uning tarkibida 4 tasmali harakat qismi, piyodalar va velosiped yo‘laklari ham mavjud. Piyodalar yo‘lagi 15 metr, velosiped yo‘lagi esa 13 metr kenglikda bo‘lib, foydalanuvchilarga bemalol harakatlanish imkonini yaratadi.

E’tiborlisi, ko‘prik 42 metrlik yig‘ma monolit to‘sinlar asosida barpo etilgan bo‘lib, bu texnologiya ilk bor...

AQSh va Xitoy rasmiylari Stokgolmda yangi savdo muzokaralarini boshladi. Ular boj mojarosini yumshatish va ikki davlat rahbarlari uchrashuviga yo‘l ochish maqsadida besh soatdan ortiq muzokara olib borgan. Bu haqda Reuters xabar bermoqda.

Muzokaralar AQSh Moliya vaziri Skott Bessent va Xitoy vitse-premeri Xe Lifeng ishtirokida, Shvetsiya bosh vaziri ofisida bo‘lib o‘tdi. Ikki tomon 12-avgustgacha yangi tarif kelishuviga erishishga harakat qilmoqda.

Bu uchrashuv may va iyunda erishilgan vaqtinchalik kelishuvlar ortidan o‘tkazilmoqda. Kelishuvlar orqali o‘zaro tariflar va nodir Yer elementlari eksportiga qo‘yilgan cheklovlar yumshatilgan edi.

AQSh savdo vakili Jeymison Grir muzokaralardan katta natija kutmasligini aytgan. Uning so‘zlariga ko‘ra, tomonlar hozircha mavjud kelishuvlar...

Xitoydagi bir nechta dilerlarda Hyundai Tucson L 2025 krossoverining sport uslubidagi N-Line versiyasi paydo bo‘ldi. Bu haqda Autohome xabar bermoqda.

Yangi model sport ko‘rinishga ega bo‘lib, qizil tikuvli zamsh o‘rindiqlar, metall pedal qoplamalari, uch spikali rul va qizil ramkali start tugmasi mavjud.

Salon ichida ikkita 12,3 dyuymli ekran, elektr sozlamalar, old o‘rindiqlarda isitish va ventilyatsiya, panoramali tom, kruiz-kontrol va haydovchiga yordam beruvchi tizimlariga ega.

Orqa o‘rindiqlarni tugma orqali buklab, yuk joyini 1903 litrgacha kengaytirish mumkin. Tucson L – aynan Xitoy bozoriga mo‘ljallangan, cho‘zilgan kuzovli model.

Kapoti ostida 1,5 litrli, 197 ot kuchiga ega turbo dvigatel joylashgan. U...

Kecha, 28-iyul kuni Rossiyaning «Aeroflot» aviakompaniyasi axborot texnologiyalari tizimi tarixdagi eng jiddiy hujumlardan biriga uchradi. Natijada ushbu hodisa aviatashuvchiga $3 mlndan ziyodga tushdi. Bu haqda RBK nashri xabar berdi.

Kiberhujum sababi va oqibatlari

Hujum oqibatida «Aeroflot» birgina 28-iyul kuni 54 ta (borish-qaytish) reysni bekor qilishga majbur bo‘ldi. Bu reyslar Moskva, Minsk, Yerevan, Qozon, Ufa, Olmaota va boshqa yo‘nalishlarga mo‘ljallangan edi. Mutaxassislar hisobiga ko‘ra, aviakompaniyaning bir kunlik bevosita yo‘qotishi 250 million rubl, ya’ni $3,1 mlnni tashkil etgan. Bunga IT-infratuzilmani tiklash xarajatlari, yo‘qotilgan daromadlar va yo‘lovchilarga to‘lanadigan kompensatsiyalar kiradi.

Yuzaga kelgan muammo dastlab «IT tizimida uzilish» deb e’lon qilingan bo‘lsa-da...

Namangan viloyatida Qurilish va uy-joy kommunal xo‘jaligi sohasi inspeksiyasining bosh mutaxassisi mahkumni ozodlikka chiqarish uchun $30 ming pora talab qilgani aniqlandi. Bu haqda DXX matbuot xizmati ma’lum qildi.

U tezkor tadbirda $10 ming olayotgan vaqtida qo‘lga olindi. Qolaversa, ushbu shaxs ilgari ham firibgarlik bilan bog‘liq jinoyatlari uchun bir necha bor sudlangan.

Yana bir holatda mol-mulklarni baholash faoliyati bilan shug‘ullanuvchi MChJ rahbari tanishlari orqali 783 mln so‘mlik soliq qarzdorligini 141 mln so‘mgacha kamaytirib berish evaziga $4,4 ming olgan vaqtida jinoyat ustida ushlangan. Shuningdek, ushbu porani olgan viloyat soliq boshqarmasi shuba boshlig‘i ham ushlandi.

Shuningdek, Toshkentda fuqaroligi bo‘lmagan shaxsga pasport va...

Xitoyning robototexnika kompaniyasi Unitree o‘zining eng arzon gumanoid roboti R1’ni $5,9 ming narxda taqdim etdi.

R1 balandligi 1 210 mm (ya’ni 4 futdan biroz past), og‘irligi 25 kg va u 26 ta bo‘g‘imga ega. Uning ichki batareyasi bir marta quvvatlanganda bir soatgacha ishlaydi. U Wi-Fi va Bluetooth orqali ulanishni qo‘llab-quvvatlaydi, shuningdek, kamera, mikrofon va karnaylar orqali aloqa o‘rnata oladi.

Ko‘plab bo‘g‘imlarga va yengil vaznga ega bo‘lishi uni juda moslashuvchan qiladi. Quyida uning sportga oid harakatlarini tasvirlovchi video (yoki animatsiya) keltirilgan.

Unitree’ning ilg‘or modellari singari, R1 ushlay oladigan yoki narsalarni boshqara oladigan barmoqli qo‘llarga ega emas.

Qo‘llarining yo‘qligi, nisbatan qisqa...

Huawei kompaniyasi taqdim etgan yangi Huawei Pura 80 Pro smartfoni foydalanuvchilar ishonchini oqlay oladimi? 4pda nashri ushbu smartfonning kamera imkoniyatlarini o‘rgandi.

Pura 80 Pro kamerasi faqat texnik jihatlar emas, balki yaxshi surat natijasiga e’tibor qaratilgan. Qurilmada yirik sensorlar, optik stabilizatsiya, lazerli avtofokus va spektral datchik mavjud. Bu texnologiyalar har qanday sharoitda suratni to‘g‘ri baholash va sifatli tasvir olish uchun ishlaydi.

Kamera tez ishga tushadi, tezda fokusga keladi va hatto avtomatik rejimda ham yorqin va aniq tasvir beradi. Testda ishlatilgan model dastlabki dasturiy ta’minotga ega bo‘lsa-da, Pura 80 Pro allaqachon yaxshi natijalar ko‘rsatgan. Hatto video yozish jarayonida telefon biroz...

28-iyul holatiga ko‘ra, tijorat banklarida amal qilayotgan mikroqarz va avtokreditlarning so‘nggi 10 ish kuni bo‘yicha foiz stavkalari e’lon qilindi. Bu haqda Markaziy bank xabar berdi.

Mamlakatdagi tijorat banklari tomonidan taqdim etilayotgan mikroqarzlar bo‘yicha o‘rtacha foiz stavkasi 34,9 foizni tashkil etmoqda. Shundan jismoniy shaxslarga ajratilayotgan kreditlarning (mikroqarzlardan tashqari) o‘rtacha foiz stavkasi 23,4 foizni, yuridik shaxslar ulushi esa 22,8 foizni ko‘rsatmoqda.

21-iyul holatiga ko‘ra, mikroqarzlarning o‘rtacha foiz stavkasi 34,8 foizni tashkil etgandi.

Eng yuqori foiz stavkasi quyidagi banklarda qayd etilgan:

Eng past...

Sankt-Peterburg gubernatori Aleksandr Beglov 2025-yil oxirigacha patent asosida ishlayotgan muhojirlarga taksi haydashni taqiqladi. Bu haqda «RBK» nashri xabar berdi.

Bunda ish beruvchilarga uch oy vaqt beriladi. Shu davr ichida ular hozir ishlayotgan muhojir haydovchilar bilan amaldagi mehnat munosabatlarini yakunlashi va o‘rniga yangi haydovchilarni (Rossiya fuqarolarini) ishga qabul qilishi mumkin.

Xabarga ko‘ra, bu qaror taksi xizmatlari sifati va xavfsizligini oshirish, shuningdek, Rossiya fuqarolari uchun qo‘shimcha ish o‘rinlarini yaratish maqsadida qabul qilingan. Mahalliy hukumat 2025-yil davomida ushbu chora-tadbirning shaharning ijtimoiy-iqtisodiy hayotiga ta’sirini baholamoqchi. Bundan tashqari, 2026-yilda uni davom ettirish yoki yo‘qligi bo‘yicha qaror qabul qiladi. Qaror e’lon qilingan kundan boshlab...

General Motors kompaniyasi 2026-yilgi yangilangan Chevrolet Onix modelini Argentinada rasmiy ravishda taqdim etdi. Bu yangilik Braziliyada namoyish qilinganidan atigi bir necha hafta o‘tib sodir bo‘ldi. Bu haqda GMAutority xabar bermoqda.

Yangilangan Onix modeli Argentinada Chevrolet 360 deb nomlangan maxsus tadbirda namoyish qilindi. Ushbu tadbirda Chevrolet brendining 2025-yildagi muhim yangiliklari taqdim etilgan.

2026-yilgi Onix modeli ko‘plab o‘zgarishlar bilan kirib kelmoqda:

«Yangilangan Chevrolet Onix va Onix Plus o‘zining tashqi ko‘rinishi va interyeri bilan mijozlarimizni yana o‘ziga jalb qiladi...

Rossiya hukumati 2025-yil 31-avgustga qadar benzin eksporti uchun to‘liq cheklovlarni joriy etdi. Ushbu cheklov barcha kompaniyalar, xususan, ishlab chiqaruvchilarga ham tegishli bo‘ladi.

Hukumat ushbu chorani ichki yonilg‘i bozorida yuqori mavsumiy talab va qishloq xo‘jalik maydonlaridagi ishlar vaqtida barqarorlikni ta’minlash maqsadida joriy etganini ma’lum qildi.

Tegishli qaror imzolangan bo‘lib, hujjatda belgilanishicha, eksportga cheklov bugun, 29-iyuldan kuchga kiradi.

TASS xabariga ko‘ra, eksportni cheklash bilan bir vaqtda benzin uchun dempfer to‘lovlari nolga tushadigan chegara narxini oshirish ham ko‘rib chiqilmoqda. Hozirda agar benzinning o‘rtacha oylik birja narxi Soliq kodeksida ko‘rsatilgan chegara narxidan 10 foizga, dizel yonilg‘isi esa 20 foizga oshsa, dempfer...

Endilikda mahsulot va xizmatlarni ekologik jihatdan belgilash uchun yagona ixtiyoriy tizim — «Yashil belgi» joriy etildi. Bu haqda Adliya vazirligi ma’lum qildi.

Mazkur Nizom ekologik markirovka olish uchun ariza topshirish, mahsulot va xizmatlarni sertifikatlashtirish, xorijiy tizimlarni tan olish, ekspertiza o‘tkazish va belgini qo‘llash tartiblarini o‘z ichiga oladi. Ariza yozma yoki elektron shaklda taqdim etiladi va 5 ish kuni ichida ko‘rib chiqiladi.

Sertifikatlashtirish 3 oydan oshmagan muddatda amalga oshiriladi. Natijalar asosida ekspertlar guruhi xulosa tayyorlaydi. Agar ariza beruvchi natijadan norozi bo‘lsa, 1 oy ichida yozma yoki elektron tarzda Apellyatsiya komissiyasiga murojaat qilish huquqiga ega.

Eslatib o‘tamiz, avvalroq chiqindi bilan bog‘liq...

O‘zbekiston milliy terma jamoasi a’zosi Abduqodir Husanov kecha Angliyaga yetib borib, «Manchester Siti» klubi ixtiyoriga qaytdi va yangi mavsumga tayyorgarlikni boshladi.

Eslatib o‘tamiz, «Manchester Siti» Angliya Premyer ligasi 2025/26 yilgi mavsumining ilk turida 16-avgust kuni safarda «Vulverhempton» jamoasiga qarshi maydonga tushadi. Bahs Toshkent vaqti bilan soat 21:00 da boshlanadi.

Avvalroq Kursiv Uzbekistan «Manchester Siti» Puma bilan bir mlrd funtlik shartnoma imzolagani haqida xabar bergan edi.

Realme kompaniyasi tomonidan yangi Realme 15 va 15 Pro smartfonlari taqdim etildi. Bu qurilmalar o‘rta toifadagi modellarga kiradi. Smartfon birinchi bosqichda Hindiston bozori uchun mo‘ljallangan. Xo‘sh, smartfonlar haqida nimalar ma’lum?

Realme bu safar Pro+ modelini chiqarmagan. Uning o‘rnini Realme 15 Pro egalladi. Oddiy Realme 15 esa avvalgi Pro modelining vazifasini bajarmoqda.

Tashqi ko‘rinishi Realme 9 seriyasiga o‘xshaydi. Dizayn sodda, ammo chiroyli. IP69 darajasidagi suv va changdan himoya, korpusning yupqaligi va LED halqa-indikator bor.

Ikkala modelda ham 6,8 dyuymli AMOLED ekran, 1,5K aniqlik, 1800 nit yorqinlik, 144 Hz chastota va 4608 Hz PWM tizimi mavjud.

Realme 15’da Mediatek Dimensity...

Olmaota viloyatida yo‘qolgan harbiy vertolyot besh kundan buyon qidirilmoqda.

EC-145 rusumidagi harbiy vertolyot 25-iyul kuni «Lugovoye» aerodromidan havoga ko‘tarilgach radarlardan g‘oyib bo‘lgandi. Uning bortida uch nafar ekipaj a’zosi bo‘lgan.

Vertolyotning taxminiy qoldiqlari Sorbulak suv ombori hududida aniqlangan. Hozirda shu yerda izlash ishlari davom etmoqda.

Qidiruv ishlarining asosiy obyekti sifatida aynan ushbu suv ombori olingan. Chunki ayni shu yerda favqulodda vaziyatlar vazirligi xodimlari vertolyotning ilk bo‘laklarini topgan.

Qozog‘iston Mudofaa vazirligi ma’lumotiga ko‘ra, bu so‘nggi yillarda mamlakatda o‘tkazilayotgan eng yirik qidiruv amaliyotlaridan biri. Unda 400 ga yaqin kishilar (Mudofaa vazirligi, Favqulodda vaziyatlar vazirligi, Ichki ishlar vazirligi xodimlari), 70 dan ortiq...

1-iyul holatiga ko‘ra, banklardagi muammoli kreditlar umumiy miqdori 21,9 trln so‘mga yetgan. Bu ko‘rsatkich 1-iyun bilan solishtirilganda 0,7 foizga, ya’ni 1,65 trln so‘mga kamaygan. Iyun oyida bu ko‘rsatkich 23,5 trln so‘mni tashkil etgandi.

Jami kreditlardagi NPL ulushi ham 3,8 foizga pasaygan. Iyun oyida bu ko‘rsatkich 4,1 foizni tashkil qilgan.

Iyul oyida banklarning kredit portfeli 575,2 trln so‘mni tashkil qilgan. Iyun oyiga nisbatan 7,5 trln so‘mga oshgan.

Davlat ulushi mavjud banklar

Muammoli kreditlarning asosiy qismi davlat ulushi mavjud banklarga to‘g‘ri kelmoqda. Ularning jami qarzi 14,9 trln so‘mdan ortiqni tashkil qilgan. Bu iyun oyiga nisbatan 0,5 foizga kamaygan.

Davlat banklari orasida...

2025-yilning yanvar – iyun oylarida Toshkent metropolitenida jami 145,4 million yo‘lovchi tashilgan. Bu haqda Milliy statistika qo‘mitasi ma’lum qildi.

Bu ko‘rsatkich o‘tgan yilning shu davriga nisbatan 14,2 millionga yoki 10,8 foizga ko‘pdir.

Avvalroq Kursiv Uzbekistan «Yerusti halqa yo‘li»dagi yana 6 ta metro bekati 2-avgustdan vaqtincha yopilishi haqida xabar bergan edi.

2025-yil 2-avgustdan boshlab «Yerusti halqa yo‘nalishi»ning «Texnopark» – «Yangiobod» oralig‘idagi 6 ta bekatda metro poyezdlar harakati vaqtincha to‘xtatiladi.

Bu chora metro poyezdlar harakati xavfsizligini ta’minlash, bekatlarni texnik ko‘rikdan o‘tkazish va profilaktik ta’mirlash ishlarini olib borish maqsadida amalga oshirilmoqda.

Jahon tajribasiga ko‘ra, bunday ishlovlar metropoliten xizmatining sifatini oshirishga xizmat qiladi.

Umumiy o‘rta ta’lim to‘g‘risidagi rasmiy hujjatlar, masalan, attestat yoki guvohnomalarning dublikat nusxasini olish jarayoni endilikda yanada qulaylashtirildi. Bu haqda Adliya vazirligi ma’lum qildi.

Fuqarolar ushbu xizmatdan foydalanish uchun endi nafaqat Yagona interaktiv davlat xizmatlari portali (my.gov.uz) orqali, balki bevosita Davlat xizmatlari markazlariga murojaat qilishlari ham mumkin.

Mazkur xizmat vakolatli organ, ya’ni tuman va shahar maktabgacha va maktab ta’limi bo‘limlari tomonidan amalga oshiriladi. Arizalar 5 ish kuni davomida ko‘rib chiqiladi va murojaatchiga natijasi bo‘yicha rasmiy dublikat nusxasi taqdim etiladi.

Eng qulay jihati shundaki, bu xizmatdan foydalanish mutlaqo bepul. Taqdim etiladigan hujjatga maxsus QR-kod (matrik shtrixli kod) ham qo‘yiladi, bu esa...

Banklar 29-iyul kungi xorijiy valyutalarni sotib olish va sotish kurslarini yangiladi. Kursiv Uzbekistan nashri eng yaxshi narxdagi xorijiy valyuta kurslari haqidagi ma’lumotlarni taqdim qiladi.

Sotib olish

Sotish

Eslatib o‘tamiz, Kursiv Uzbekistan 28-iyul kuni dollar kursi 67,39 so‘mga pasayib, 12 581,73 so‘mni qayd etgani haqida yozgan edi. Shuningdek, Markaziy bank ma’lumotlariga ko‘ra, yevro 164,18 so‘mga tushib, 14 600,48 so‘mni, rubl esa 1,93 so‘mga pasayib, 156,41 so‘mni tashkil qildi.