O‘zbekiston Milliy investitsiya jamg‘armasi (UzNIF) Xalqaro moliyaviy hisobot standartlari (XMHS) bo‘yicha 2026-yilning birinchi choragi yakunlarini e’lon qildi. Hisobotga ko‘ra, jamg‘arma chorakni 417,4 mlrd so‘m sof zarar bilan yakunlagan.
Moliyaviy natijalar tahlili: qog‘ozdagi zarar va dividendlar mavsumi
UzNIF taqdim etgan moliyaviy natijalar to‘g‘risidagi hisobotga ko‘ra, jamg‘armaning zarar ko‘rishiga asosiy sabab aksiya va ulush ko‘rinishidagi investitsiyalarni adolatli qiymatda qayta baholashdan ko‘rilgan salbiy natijadir.
Birinchi chorakda moliyaviy natijalar orqali adolatli qiymatda baholanadigan aksiyadorlik investitsiyalaridan ko‘rilgan sof zarar 520,7 mlrd so‘mni tashkil etdi. Taqqoslash uchun, 2024-yil 24-dekabrdan 2025-yil 31-dekabrgacha bo‘lgan davrda ushbu modda bo‘yicha 1,66 trln so‘mlik daromad qayd etilgan edi.
2026-yilning I choragida jamg‘arma yalpi dividend daromadlariga ega bo‘lmagan (hisobotda «–» ko‘rsatilgan).
Jamg‘armaning choraklik operatsion xarajatlari sezilarli darajada kamayib, atigi 3,15 mlrd so‘mni tashkil etdi (2025-yilda 203,2 mlrd so‘m bo‘lgan).
Ekspert sharhi: sarlavhalardagi vahima ortida nima bor?
«Kapital Depozit» investitsiya kompaniyasi direktori Farrux Xodjayevning hisoblashicha, jamg‘arma tomonidan e’lon qilingan zarar ko‘rsatkichi tashqi tomondan xavotirli ko‘rinsa-da, fundamental biznes muammolaridan darak bermaydi.
«UzNIF’ning birinchi chorak uchun e’lon qilgan 417 milliard so‘mlik zarari sarlavhalarda xavotirli ko‘rinishi tabiiy. Ammo investitsiya nuqtayi nazaridan yondashsak, asosiy savol tug‘iladi: investorlar, haqiqatan ham, tashvishlanishlari kerakmi?» – deydi ekspert.
Ekspertning so‘zlariga ko‘ra, ayni paytda bozordagi eng muhim vazifa jamg‘armaning moliyaviy hisobotlarini to‘g‘ri talqin qilish va aktivlarning balans qiymati o‘zgarishini real operatsion muammolar bilan adashtirmaslikdir. Uning tushuntirishicha, ushbu salbiy natijaning asosiy qismi portfelni shunchaki qayta baholash hamda yaqinda amalga oshirilgan aktivlar almashinuvi (asset swap) operatsiyasi bilan bog‘liq. Bu an’anaviy ma’nodagi «pul yo‘qotish» (cash loss) emas va investitsiya fondlari uchun bu farq juda katta ahamiyatga ega.
«XMHS qoidalariga ko‘ra, agar aktivlar foyda yoki zarar orqali adolatli qiymatda baholansa, portfel qiymatining tebranishlari choraklik natijalarga bevosita ta’sir qiladi — garchi hech qanday aktiv amalda sotilmagan bo‘lsa ham. Bu shunchaki qog‘ozdagi zarar xolos», – deya ta’kidlaydi Farrux Xodjayev.
Shuningdek, «Kapital Depozit» rahbari portfeldagi yirik kompaniyalarning dividendlar oqimi asosan yilning ikkinchi va uchinchi choraklarida kirib kelishini eslatib o‘tdi. Masalan, O‘zbekiston respublika tovar-xomashyo birjasi (URTS) kabi yirik aktivlardan kutilayotgan dividend to‘lovlari faqat aprel oyida amalga oshirilgan.
Shu munosabat bilan ekspert investorlarni sarlavhalarga hissiyot bilan javob qaytarmaslikka chaqirdi. Uning fikricha, diqqatni aksiyalar narxining vaqtinchalik tebranishlariga emas, balki sof aktivlar qiymati (NAV) dinamikasi, portfel sifati, uning likvidligi hamda kutilayotgan dividendlar oqimiga qaratish lozim.
«Ommaviy bozorlar faqat IPO’dan keyingi eyforiya va to‘xtovsiz o‘sishdan iborat emas. Bu yerda moliyaviy hisobotlarni to‘g‘ri tahlil qilish, volatillik sababini tushunish va fundamental qiymatni buxgalteriya «shovqinidan» ajrata olish muhim. O‘zbekistonning yosh kapital bozori uchun bu tajriba professional investitsiya madaniyatini shakllantirishdagi normal va hatto foydali bosqichdir», – deya xulosa qildi ekspert.
Avvalroq Kursiv Uzbekistan yozganidek, O‘zbekiston Milliy investitsiya jamg‘armasi (UzNIF)ning 214,6 mlrd so‘mlik (qariyb $17,7 mln) lokal IPO taklifining asosiy qismini chakana (riteyl) investorlar sotib olgan edi — ularning ulushi 71,6 foizni tashkil etgan. Institutsional investorlar hissasiga esa ushbu hajmning atigi 28,4 foizi to‘g‘ri keldi.
Templeton Global Investments kompaniyasining Markaziy Osiyo bo‘yicha bosh direktori Marius Dan yirik mahalliy o‘yinchilarning ulushi past bo‘lganini xalqaro listing strategiyasi bilan izohladi. Uning ta’kidlashicha, London va Toshkentda bir vaqtning o‘zida amalga oshirilgan ikki tomonlama listing (dual listing) institutsional investorlarni jalb qilish uchun magnit vazifasini bajarishi kerak. Vaqt o‘tishi bilan likvidlik bosqichma-bosqich Londondan Toshkentga o‘ta boshlaydi, biroq buning uchun bozorga biroz vaqt berish va portfeldagi yana bir nechta muvaffaqiyatli joylashtirishlarni amalga oshirish lozim.
