Nega UNIDO’ning AIM Global mintaqaviy markazi Markaziy Osiyo uchun strategik loyihaga aylanishi mumkin
Jahon iqtisodiyoti shunday bir bosqichga keldiki, unda sun’iy intellekt shunchaki raqamli texnologiya emas, balki davlatlarning sanoat va ishlab chiqarishdagi raqobatbardoshligini belgilaydigan asosiy omilga aylanmoqda. Agar avvalgi o‘n yilliklarda mamlakatlar tabiiy resurslar, ishlab chiqarish quvvatlari va logistika yo‘nalishlari uchun raqobatlashgan bo‘lsa, bugungi kunda intellektual texnologiyalar, ma’lumotlar hamda zarur bilim va ko‘nikmalardan foydalanish imkoniyati hal qiluvchi ahamiyat kasb etmoqda.
Xalqaro tashkilotlar hisob-kitoblariga ko‘ra, sun’iy intellektni joriy etish har yili jahon iqtisodiyotiga trillionlab dollar qo‘shimcha qiymat keltirishi mumkin. Biroq bu foyda hamma o‘rtasida teng taqsimlanmayapti. Rivojlanayotgan davlatlarning aksariyati texnologiyalar yaratuvchisi emas, balki ularning iste’molchisi bo‘lib qolmoqda. Aynan mana shu tafovutni bartaraf etish Birlashgan Millatlar Tashkilotining Sanoatni rivojlantirish tashkiloti — UNIDO tomonidan amalga oshirilayotgan Alliance on Artificial Intelligence for Industry and Manufacturing — AIM Global tashabbusining asosiy vazifasiga aylandi.
Ilg‘or tajriba markazlari — Centres of Excellence tarmog‘ining yaratilishi ushbu maqsadga erishishning amaliy vositasi bo‘ldi.
Deklaratsiyalardan sanoat yechimlari sari
2023-yilda ishga tushirilgan AIM Global dasturi qisqa vaqt ichida ekspertlar tashabbusidan global xalqaro hamkorlik platformasiga aylandi.
Birinchi Ilg‘or tajriba markazi Shanxay shahrida 2024-yilgi Sun’iy intellekt bo‘yicha jahon konferensiyasi — WAIC-2024 doirasida ochildi. Oradan bir yil o‘tib, Syamenda bo‘lib o‘tgan AIM Global konferensiyasida dastur rivojlanishning ikkinchi bosqichiga o‘tayotgani ramziy ma’noga ega «From Alliance to Solutions» — «Alyansdan yechimlar sari» shiori ostida e’lon qilindi.
Ushbu o‘tish ish uslubining tubdan o‘zgarganini anglatadi. Agar birinchi bosqich xalqaro hamjamiyatni shakllantirish, sun’iy intellektni boshqarish tamoyillarini ishlab chiqish va hamkorlik tarmog‘ini yaratishga bag‘ishlangan bo‘lsa, hozirgi bosqich texnologiyalarni bevosita sanoat korxonalarida joriy etishga yo‘naltirilgan.
Endilikda diqqat markazida shunchaki raqamli servislar emas, balki korxonalar unumdorligini oshirish, energiya sarfini kamaytirish, ishlab chiqarish jarayonlarini maqbullashtirish hamda yangi avlod muhandis kadrlarini tayyorlash kabi aniq va amaliy masalalar turibdi.
Nega mintaqaviy markazlar yangi sanoat siyosatining asosiy ustuniga aylanmoqda
AIM Global modelining o‘ziga xos jihati shundaki, tashkil etilayotgan Ilg‘or tajriba markazlari an’anaviy ma’nodagi ilmiy-tadqiqot institutlari hisoblanmaydi.
Ular bir vaqtning o‘zida faoliyatning bir necha yo‘nalishini birlashtiradigan integratsion maydonlardir:
- xalqaro kooperatsiya;
- sun’iy intellekt texnologiyalarini sanoatga joriy etish;
- muhandislar va mutaxassislarni tayyorlash;
- standartlar va normativ yondashuvlarni ishlab chiqish;
- kichik va o‘rta biznesni qo‘llab-quvvatlash;
- investitsiyalarni jalb etish;
- tajriba-sinov loyihalarini amalga oshirish.
Amalda gap raqamli sanoatning mintaqaviy ekotizimini yaratish haqida bormoqda.
Xitoy va Hindiston tajribasi shuni ko‘rsatadiki, aynan shunday maydonchalar bilim va tajriba to‘planadigan markazlarga aylanib, ularning atrofida innovatsion klasterlar shakllana boshlaydi.
Markaziy xab ko‘plab hududiy bo‘g‘inlar faoliyatini muvofiqlashtiradigan hamda kichik va o‘rta biznesning zamonaviy texnologiyalardan foydalanishini ta’minlaydigan Hindistonning Hub and Spoke modeli ayniqsa e’tiborga loyiq.
Rivojlanayotgan iqtisodiyotlar uchun bunday model raqamli texnologiyalar faqat poytaxtdagi ilmiy markazlarda jamlanib qoladigan vaziyatning oldini olish imkonini beradi.
Nega aynan Toshkent
AIM Global dasturining shiddat bilan rivojlanishi fonida Markaziy Osiyoda yangi mintaqaviy Tajriba va kompetensiya markazini tashkil etish haqidagi masala tabiiydir.
Aynan shu o‘rinda Toshkent bir qator yaqqol va obyektiv afzalliklarga ega.
So‘nggi yillarda O‘zbekiston raqamli transformatsiya sohasida izchil davlat siyosatini amalga oshirmoqda.
Sanoatda keng ko‘lamli islohotlar amalga oshirilmoqda, zamonaviy industrial zonalar tashkil etilmoqda, IT Park Uzbekistan rivojlantirilmoqda, raqamli xizmatlar eksporti oshmoqda, elektron hukumat va raqamli boshqaruv elementlari faol joriy etilmoqda.
Mamlakatning geografik joylashuvi ham muhim omillardan biridir.
O‘zbekiston Qozog‘iston, Qirg‘iziston, Tojikiston, Turkmaniston va Afg‘oniston bozorlarini birlashtiruvchi, shuningdek, Janubiy Osiyo, Kavkaz va Yaqin Sharq bilan yangi aloqalarni shakllantiruvchi Markaziy Osiyoning tabiiy transport va iqtisodiy markazi hisoblanadi.
Toshkentdagi AIM Global mintaqaviy markazi nafaqat O‘zbekiston milliy iqtisodiyotiga, balki undan ancha kengroq bozorga xizmat ko‘rsatish salohiyatiga ega.
Amalda gap butun Markaziy Osiyo mintaqasi uchun intellektual infratuzilma yaratish haqida bormoqda.
O‘zbekiston qanday imkoniyatlarga ega bo‘ladi
Ilg‘or tajriba markazini tashkil etishning ahamiyati sun’iy intellektni joriy etish doirasidan ancha kengdir.
Birinchidan, bu UNIDO ekspertlari va dunyoning yetakchi texnologik kompaniyalari ishtirok etadigan global tarmoqdan foydalanish imkoniyatidir.
Ikkinchidan, xalqaro tadqiqot loyihalari va tajriba-sinov joriy etish dasturlarida ishtirok etish imkoniyati yaratiladi.
Uchinchidan, milliy mutaxassislarni yagona xalqaro standartlar asosida tayyorlash imkoniyati paydo bo‘ladi.
To‘rtinchidan, AIM Trust Fund orqali moliyalashtirish vositalaridan foydalanish imkoniyati ochiladi.
Nihoyat, bunday markazning tashkil etilishi mamlakatning investitsiyaviy jozibadorligini sezilarli darajada oshirishi mumkin.
Xalqaro amaliyot shuni ko‘rsatadiki, yirik texnologik kompaniyalar ilmiy hamkorlar, tayyorlangan kadrlar va institutsional ko‘mak mavjud bo‘lgan hududlarda o‘z loyihalarini mahalliylashtirishga ancha moyil bo‘ladi.
Markaziy Osiyo sanoati uchun yangi turtki
Markaziy Osiyo davlatlari uchun texnologik tafovut muammosi ayniqsa dolzarbdir.
Mintaqadagi korxonalarning katta qismi kichik va o‘rta ishlab chiqarish subyektlari toifasiga kiradi.
Aynan shunday kompaniyalarda ko‘pincha o‘z ilmiy-tadqiqot bo‘linmalari mavjud emas va ular raqamli transformatsiya sohasida malakali mutaxassislar yetishmovchiligini boshdan kechiradi.
AIM Global mintaqaviy markazi sun’iy intellekt bo‘yicha jahon ishlab chiquvchilari bilan mintaqa sanoat korxonalari o‘rtasida o‘ziga xos «texnologik ko‘prik» vazifasini bajarishi mumkin.
Bu, ayniqsa, quyidagi tarmoqlar uchun muhim:
- logistika;
- to‘qimachilik sanoati;
- agrosanoat majmuasi;
- kimyo sanoati;
- tog‘-kon sanoati;
- metallurgiya;
- energetika.
Ushbu sohalarning barchasida sun’iy intellektdan foydalanish bugunning o‘zidayoq ishlab chiqarish xarajatlarini sezilarli darajada kamaytirish va resurslardan foydalanish samaradorligini oshirish imkonini bermoqda.
Ta’lim — texnologik suverenitetning asosi
AIM Global dasturining eng kuchli jihatlaridan biri uning nafaqat texnologiyalarga, balki inson kapitaliga ham yo‘naltirilganidir.
Dasturning ikkinchi bosqichi doirasida qo‘shma magistratura dasturlari, muhandislik maktablari, xalqaro stajirovkalar va davlat xizmatchilarini tayyorlash ko‘zda tutilgan.
Muhandislik va IT yo‘nalishlarida tahsil olayotgan talabalar soni yildan-yilga ortib borayotgan O‘zbekiston uchun bunday markaz jahon darajasidagi kompetensiyalarga ega yangi avlod mutaxassislarini shakllantirish platformasiga aylanishi mumkin.
Bunda ta’lim faqat dasturchilarni tayyorlashga qaratilmaydi. Gap muhandislar, texnologlar, ishlab chiqarishni boshqarish bo‘yicha mutaxassislar, logistlar va korxona rahbarlarini tayyorlash haqida bormoqda.
Markaziy Osiyo sanoat sun’iy intellekti global tarmog‘ining yangi ishtirokchisiga aylanishi mumkin
Bugungi kunda AIM Global tarmog‘i Xitoy va Hindistonni qamrab olgan. Shuningdek, dasturni Afrika, Sharqiy Yevropa, arab dunyosi va Lotin Amerikasi mamlakatlarida kengaytirishga tayyorgarlik ko‘rilmoqda.
Bunday tuzilishda Markaziy Osiyo hozircha o‘z Ilg‘or tajriba markaziga ega bo‘lmagan kam sonli yirik mintaqalardan biri bo‘lib qolmoqda.
Toshkentda shunday maydonning tashkil etilishi ushbu bo‘shliqni to‘ldirish hamda mintaqaning shakllanayotgan global sanoat sun’iy intellekti arxitekturasiga integratsiyalashuvini ta’minlash imkonini beradi.
Bunda O‘zbekiston nafaqat texnologiyalarni qabul qiluvchi davlat, balki raqamli sanoatlashtirish sohasidagi xalqaro kun tartibini shakllantiruvchi markazlardan biri sifatida ham maydonga chiqish imkoniyatiga ega bo‘ladi.
Harakat qilish vaqti keldi
Sun’iy intellektni rivojlantirish tobora ko‘proq milliy raqobatbardoshlik masalasi sifatida qaralmoqda. Biroq sanoatda alohida texnologiyalar emas, balki davlat, biznes, fan va ta’limni birlashtiradigan institutlar hal qiluvchi rol o‘ynaydi. UNIDO’ning AIM Global Ilg‘or tajriba markazlari aynan shunday vazifani bajaradi.
O‘zbekiston uchun Toshkentda mintaqaviy markaz tashkil etilishi navbatdagi xalqaro loyiha emas, balki mamlakatning uzoq muddatli texnologik taraqqiyotiga yo‘naltirilgan strategik investitsiyaga aylanishi mumkin. Bu respublikaning Markaziy Osiyodagi raqamli transformatsiya yetakchilaridan biri sifatidagi mavqeini mustahkamlaydi, sanoatga sun’iy intellektni jadal tatbiq etish uchun sharoit yaratadi va milliy iqtisodiyotning raqobatbardoshligini oshiradi.
Yangi global texnologik arxitektura shakllanayotgan hozirgi sharoitda bunday markazlar nafaqat bilim va tajriba almashish maydonchasi, balki iqtisodiy diplomatiya, xalqaro hamkorlik hamda barqaror sanoat o‘sishining muhim elementiga aylanadi. Aynan shuning uchun ham Toshkentda AIM Global mintaqaviy Tajriba va kompetensiya markazini tashkil etish tashabbusi nafaqat O‘zbekiston, balki butun Markaziy Osiyo mintaqasi uchun strategik ahamiyatga ega.
