2026-yilning birinchi choragida «Toshkent» RFBda aksiyalarning chakana aylanmasi 65,91 mlrd so‘mni tashkil etgan bo‘lsa, obligatsiyalar bozori rekord darajadagi 1,8 trln so‘m mablag‘ jalb qildi. Savdolar o‘ta yuqori konsentratsiyani ko‘rsatdi: aksiyalar bozoridagi likvidlikning qariyb 92 foizi dastlabki o‘ntalikdagi aksiyalar hissasiga to‘g‘ri keldi, yetakchi 10 ta obligatsiya esa umumiy aylanmaning 99,6 foizini jamladi. Kursiv Uzbekistan ekspertlar bilan birgalikda Main Board platformasidagi savdo yakunlarini tahlil qildi.
Mundarija:
- O’zMIJ effekti va «katta uchlik»
- Salohiyatga ega aktivlar
- O‘rtacha chek va investitsiyalar hajmi
- Obligatsiyalar bozori: likvidlik qayerda?
- Daromadlilik va tavakkalchilik
O’zMIJ effekti va «katta uchlik»
«Toshkent» RFB rasmiy statistikasiga ko‘ra, aksiyalar bo‘yicha asosiy chakana maydoncha hisoblangan Main Board’da uch oy ichida umumiy qiymati 65,91 mlrd so‘m bo‘lgan 169 261 ta bitim tuzilgan.
Freedom Broker bosh investitsiya tahlilchisi Muhammadkamron Murodovning ta’kidlashicha, ushbu savdo hajmi o‘tgan yilning shu davridagi ko‘rsatkichdan qariyb 3,5 barobar yuqoridir. Shu bilan birga, aksiyalar bo‘yicha chakana faollik o‘ta yuqori konsentratsiyani namoyon etmoqda: bitimlar soni bo‘yicha dastlabki o‘nta yetakchi kompaniya 93 126 ta tranzaksiyani yoki Main Board’dagi barcha faollikning yarmidan ko‘pini o‘zida jamlagan. Ammo pul ifodasidagi konsentratsiya bundan ham kuchliroq: savdo hajmi bo‘yicha Top-10 talikka kirgan aksiyalar hissasiga 60,55 mlrd so‘m to‘g‘ri keladi, bu esa Main Board platformasining choraklik umumiy aylanmasining qariyb 92 foiziga teng demakdir. Bu esa birinchi o‘ntalikdan tashqaridagi likvidli qog‘ozlar bo‘yicha savdolar juda sust ketayotganidan dalolat beradi.
Tahlillar shuni ko‘rsatadiki, birinchi chorakda chakana bozorning lokomotivi «katta uchlik» — O‘zRTXB (URTS), «O‘zbektelekom» (UZTL) va «O‘zsanoatqurilishbank» (SQBN) bo‘ldi. Mazkur qog‘ozlar chakana maydonchaning umumiy pul aylanmasining qariyb 70 foizini o‘zida jamladi.
«Investorlar 2030-yilgacha rejalashtirilgan davlat kompaniyalarining IPO’lari, shuningdek, O‘zbekiston Milliy investitsiya jamg’armasi (O’zMIJ) joylashtirilishini o‘z ichiga olgan yangi vositalarning paydo bo‘lishini intizorlik bilan kutishmoqda va bunga faol munosabat bildirishmoqda», — deydi Muhammadkamron Murodov.
Freedom Broker hisob-kitoblariga ko‘ra, fond portfelidagi to‘rtta muhim qog‘oz (URTS, UZTL, UZINP va SQBN) ulushiga Main Board’dagi jami choraklik hajmning 71 foizi to‘g‘ri kelgan. Ushbu aktivlar investorlar orasida barqaror talabni saqlab qolmoqda va an’anaviy ravishda mahalliy bozorning eng jozibador vositalaridan biri sifatida qaralmoqda. Muhammadkamron Murodov ayrim emitentlarning o‘sish sur’atlarini alohida qayd etdi:
«O‘zRTXB qog‘ozlari birinchi chorakda yuqori likvidlik va barqaror dividend tarixi bilan quvvatlanib, 22,8 foizga o‘sdi va 7 675 so‘mga yetdi. UZTL aksiyalari esa bir dona uchun 23,59 foizga qimmatlashib, 7 200 so‘mgacha ko‘tarildi. O‘sishning asosiy drayveri kompaniyaning o‘tgan yilgi moliyaviy natijalari bo‘ldi: sof foyda 2024-yilgi ko‘rsatkichga nisbatan qariyb 14 barobarga ko‘paydi. Bunga tannarxni jilovlash bilan bir vaqtda tushumning 12,5 foizlik mo‘tadil o‘sishi sabab bo‘ldi, natijada yalpi marja 33,8 foizdan 40,9 foizgacha kengaydi. Bundan tashqari, telekom-operator 5G tarmoqlari va keng polosali internetni rivojlantirishga qaratilgan $465,7 mln hajmidagi investitsiya dasturini amalga oshirmoqda, bu esa kelajakdagi biznes uchun mustahkam poydevor yaratadi. Shuningdek, 1:2 nisbatida qo‘shimcha emissiya e’lon qilinishi ham emitentning investitsion jozibadorligini sezilarli darajada kuchaytirdi».
Birinchi chorakda eng hayratlanarli narx dinamikasini «O‘zsanoatqurilishbank» aksiyalari ko‘rsatdi. Ular birdaniga 195,62 foizga o‘sib, bir dona qog‘oz uchun 32,43 so‘mga yetdi.
«Ushbu qog‘ozlarning o‘sishi nafaqat emitentlarning ijobiy moliyaviy natijalari, balki ularning O’zMIJ portfeliga tegishli ekanligi bilan ham bog‘liq. Bu kompaniyalarning har biri Franklin Templeton boshqaruv kompaniyasi ko‘magida ham mahalliy, ham xalqaro kapital bozorlarida mustaqil ravishda IPO/SPO’ga chiqish uchun salohiyatli nomzod sifatida ko‘rilmoqda», — deya hisoblaydi Freedom Broker vakili.
Salohiyatga ega aktivlar
Avesta Investment Group tahliliy bo‘linmasi rahbari Shodlik Nazarov O‘zbekiston bozoridagi aktivlarning chuqur tizimli ravishda past baholanganiga e’tibor qaratib, buni Toshkentning klassik bozor anomaliyasi deb atadi. Uning so‘zlariga ko‘ra, kuchli operatsion va moliyaviy natijalarga ega bo‘lgan sifatli kompaniyalar, sifatli tahlil tanqisligi va axborot samaradorligining past darajasi tufayli oylab o‘zlarining adolatli qiymatidan sezilarli darajada past narxlarda sotilishi mumkin.
Avesta Investment Group hisob-kitoblariga ko‘ra, chakana bozorning bir nechta favoritlari (SQBN, UZTL, URTS va HMKB) uchun so‘nggi 12 oy (LTM) natijalari asosida P/E multiplikatori (aksiyaning bozor narxining sof foygaga nisbati) diapazoni kamtarona 4,1x dan 8,5x gacha o‘zgarib turadi. Mahalliy bozor uchun bunday baholash darajalari, ayniqsa korporativ boshqaruvni yanada takomillashtirish va xorijiy kapitalni jalb qilish salohiyatini hisobga olgan info jozibador ko‘rinadi.
P/E ko‘rsatkichi
| Tiker | 12.05.2026 holatiga ko‘ra narxi | Oxirgi 12 oy yoki yil uchun bitta aksiya hisobiga to‘g‘ri keladigan foyda | O‘tgan foyda asosidagi P/E |
| HMKB | 57.0 | 13.8 | 4.1 |
| SQBN | 33.7 | 8.2 | 4.1 |
| URTS | 8,260.0 | 971.7 | 8.5 |
| UZMK | 5,931.0 | 381.2 | 15.6 |
| UZTL | 5,924.9 | 1,152.7 | 5.1 |
O’zMIJ gigantlaridan tashqari, ekspertlar bank sektorini ham ajratib ko‘rsatishmoqda, bu yerda an’anaviy ravishda Hamkorbank (HMKB) oddiy aksiyalari kuchli mavqega ega. I chorakda ular 30,70 foizga qimmatlashib, 56,2 so‘m darajasida mustahkamlandi. Muhammadkamron Murodovning qayd etishicha, kotirovkalar 40–50 so‘mlik qiyin psixologik diapazonni ishonchli tarzda bosib o‘tganidan keyin, o‘tgan yilning oxiri va joriy yilning boshida chakana investorlarning bankka bo‘lgan qiziqishi keskin ortgan. Har choraklik barqaror foyda va yaqin yillarda xalqaro birja maydonchalariga chiqish rejalari ham ushbu talabni qo‘llab-quvvatlamoqda.
Yana bir yorqin misol sifatida «O‘zmetkombinat»ni keltirish mumkin. Uning aksiyalari uzoq davom etgan pasayish trendidan so‘ng 2024-yil boshidagi darajalariga qaytdi va choraklik o‘sishni 105,86 foiz darajasida ko‘rsatib, 6 175,88 so‘mga yetdi. Kursiv Uzbekistan avvalroq ushbu o‘sishning sabablari haqida yozgan edi.
O‘rtacha chek va investitsiyalar hajmi
Kursiv Uzbekistan tomonidan Main Board platformasidagi o‘rtacha chek bo‘yicha o‘tkazilgan tadqiqot qiziqarli chakana anomaliyalarni aniqladi. Masalan, «Kapital sug‘urta» sug‘urta kompaniyasi likvidlik yetakchilari qatorida birdaniga ikki turdagi qog‘ozlari bilan qatnashgan: oddiy (KASU — 8 798 ta bitim) va imtiyozli (KASUP — 6 578 ta bitim). Agar ushbu ma’lumotlar birlashtirilsa, emitent birjada 15 376 ta bitim ko‘rsatkichi bilan birinchi o‘rinni egallagan va hatto yetakchi tijorat banklarini ham ortda qoldirgan bo‘lardi. Biroq, bitta lotning qiymati pastligi sababli, kompaniya savdo hajmi bo‘yicha yetakchi o‘ntalikka umuman kira olmadi, bu esa bitimning o‘rtacha cheki hajmi kichikligidan dalolat beradi.
Bunga teskari misol — «O‘zbektelekom» (UZTL). Kompaniya pul aylanmasi bo‘yicha ikkinchi o‘rinni egallagi (13,78 mlrd so‘m), ammo bitimlar soni bo‘yicha Top-10 talikka kirmadi (ularning soni 6 181 tadan kam edi). Hajmni bitimlar sonining yuqori chegarasiga bo‘lish orqali biz bitta tranzaksiyaning o‘rtacha cheki 2,22 mln so‘mdan yuqoriligini ko‘ramiz — bu aksiyalarning chakana bo‘limi uchun maksimal ko‘rsatkich bo‘lib, katta paketlar bilan ishlaydigan yirik xususiy investorlar borligini tasdiqlaydi.
Shu bilan birga, «Chilonzor buyum savdo majmuasi» (CBSK) kiyim-kechak majmuasi bitimlar soni bo‘yicha yuqori to‘rtinchi o‘rinni egallagan bo‘lsa-da (9 283 ta tranzaksiya), savdo hajmi bor-yo‘g‘i 1,19 mlrd so‘mni tashkil etdi, bu esa 128 225 so‘mlik kamtarona o‘rtacha chekni beradi. Shunga o‘xshash holat «Aloqabank»da (ALKB) ham kuzatilmoqda, bitimning o‘rtacha summasi aylanma yetakchilari orasida eng minimal bo‘lib, bor-yo‘g‘i 65 213 so‘mni tashkil qildi.
Obligatsiyalar bozori: likvidlik qayerda?
Korporativ qarz majburiyatlari (obligatsiyalar) bozori mutlaqo boshqacha arxitekturani namoyish etmoqda. Avesta Investment Group ma’lumotlariga ko‘ra, ushbu sektor hozirda haqiqiy bumni boshdan kechirmoqda: muomaladagi obligatsiyalarning yalpi hajmi tarixiy darajaga yetdi — taxminan 5,7 trln so‘m.
Shu bilan birga, 2026-yilning birinchi choragida Main Board maydonchasidagi obligatsiyalar bozorida savdo hajmi 5 922 ta bitim bilan 1,8 trln so‘mni tashkil etdi. Taqqoslash uchun: 2025-yilning shu davrida bitimlar summasi 13 mlrd so‘mga yaqinlashgan edi, tranzaksiyalar soni esa 1 mingtadan oshmagandi.
Freedom Broker tahlilchisi Muhammadkamron Murodovning ta’kidlashicha, 2026-yilda asosiy drayver yangi birlamchi joylashtirishlarning kuchli to‘lqini bo‘ldi. Uning so‘zlariga ko‘ra, ochiq obuna orqali yillik 16,5–27% kupon stavkalari diapazonida umumiy hajmi 1,66 trln so‘m bo‘lgan 6 ta chiqarilish amalga oshirildi. Birlamchi bozor hissasiga barcha bitimlar hajmining qariyb 93 foizi to‘g‘ri keldi, bu esa butun 2025-yildagi 95 foizlik ko‘rsatkich bilan deyarli tengdir. Moliya sektoridagi (banklar, MMTlar, lizing kompaniyalari) tarmoq konsentratsiyasi mantiqiy ko‘rinadi — ular uchun obligatsiyalar tabiiy ravishda fondlashtirish (mablag‘ jalb qilish) vositasi hisoblanadi.
2026-yilda ochiq obuna orqali joylashtirilgan obligatsiyalar (mlrd so‘m):
| Emitent | Chiqarilish hajmi |
| Asakabank | 1 000 |
| O‘zbekiston ipotekani qayta moliyalashtirish kompaniyasi | 300 |
| Makesense | 300 |
| Agat Credit | 40 |
| Biznes Finans | 10 |
| Contact Finance | 10 |
Biroq, Kursiv Uzbekistan tomonidan o‘tkazilgan matematik tahlili muhim tafsilotlarni ochib beradi. Savdo hajmi bo‘yicha to‘rtta yetakchi — Asakabank (ASAK4B5 — 1 trln so‘m), Uzum’ning ikki chiqarilishi (UZUMN2B3 — 385,5 mlrd so‘m va UZUMN2B2 — 35,75 mlrd so‘m), shuningetan O‘zbekiston ipotekani qayta moliyalashtirish kompaniyasi (IQMK5B8 — 300 mlrd so‘m) — birgalikda Main Board bo‘limining jami pul aylanmasining 95,67 foizini shakllantirdi (1,8 trln so‘mdan 1,72 trln so‘mi). Shu bilan birga, ushbu chiqarilishlarning birortasi ham bitimlar soni bo‘yicha Top-10 talikka kira olmadi. Bu degani, ular bo‘yicha 100 tadan kam bitim amalga oshirilgan.
Muhammadkamron Murodov ushbu raqamlarning asl mohiyatini ochiq ko‘rsatib o‘tdi:
«Joriy yilning bir qator eng yirik chiqarilishlari — xususan, Asakabank, IQMK va Makesense (Uzum) — asosan yirik institutsional investorlar o‘rtasida joylashtirildi. Bunday vositalar yirik bozor ishtirokchilariga mo‘ljallangan va joylashtirish shartlariga ko‘ra (yuqori nominal qiymat tufayli — tahr.) keng chakana investorlar ommasi uchun deyarli imkonsiz bo‘lib qolmoqda. Bu esa ikkilamchi bozorda potensial xaridorlar doirasini kamaytiradi».
Uning so‘zlariga ko‘ra, egalarining salmoqli qismi «sotib ol va so‘ndirguncha saqla» strategiyasiga amal qiladi, bu esa muomaladagi likvidlikni tabiiy ravishda cheklaydi.
Ekspertning aytishicha, chorak davomida obligatsiyalarning ikkilamchi bozori hajmi taxminan 130 mlrd so‘mni tashkil qilgan. Va bu bozordagi asosiy faollik butunlay mikromoliya sektorining yuqori daromadli obligatsiyalari bilan savdo qiluvchi chakana investorlarga tegishli. Butun qarz bozoridagi 5 922 ta bitimdan 97,23 foizi (5 758 ta tranzaksiya) Top-10 likvidli chakana obligatsiyalar hissasiga to‘g‘ri keldi.
Ikkilamchi bozorning yetakchisi «Agat Credit» MMT qog‘ozlari bo‘ldi. Kompaniya yillik 26% kupon stavkasi bilan 2 yil muddatga 40 mlrd so‘m hajmidagi to‘rtinchi chiqarilishni joylashtirdi. Bozordagi umumiy bitimlar sonidan 2 454 ta tranzaksiya kompaniyaning uchta eski chiqarilishiga to‘g‘ri kelgan bo‘lsa, yangi joylashtirishni hisobga olganda — 3 843 ta bitimni yoki birjadagi barcha faollikning 64,9 foizini tashkil etdi.
Chakana investorlarning yana bir favoriti «Biznes Finans» bo‘lib qolmoqda: ularning 27% daromadlilikka ega 10 mlrd so‘mlik yangi chiqarilishi tezda sotilib ketdi, emitentning barcha muomaladagi qog‘ozlari bo‘yicha umumiy aylanma esa 12,76 mlrd so‘mga yetdi.
Savdo qilinayotgan chakana obligatsiyalar bo‘yicha o‘rtacha chek hisob-kitoblari xususiy investorlarning moliyaviy imkoniyatlarini yaqqol ko‘rsatib turibdi. Masalan, bitimlar soni bo‘yicha yetakchiga aylangan «Agat Credit» (ACMT1B) chiqarilishi eng minimal o‘rtacha chekni ko‘rsatdi — bor-yo‘g‘i 2,3 mln so‘m. Bu aholi obligatsiyalar lotlaridan kichik shaxsiy jamg‘armalarini joylashtirish vositasi sifatida faol foydalanayotganidan dalolat beradi.
Daromadlilik va tavakkalchilik
Avesta Investment Group’dan Shodlik Nazarov obligatsiyalarga bo‘lgan qiziqishni obyektiv makroiqtisodiy omillar bilan tushuntiradi:
«Bozordagi ko‘plab chiqarilishlar bo‘yicha talab taklifdan yuqori bo‘layotgani hamda ham mahalliy, ham xorijiy investorlar tomonidan yuqori qiziqish borligi kuzatilmoqda. Qiziqish ortishining asosiy omillari — obligatsiyalarning jozibador daromadlilik darajasi (banklarda depozitlar stavkasi pastroq), milliy valyutaning boshqa bir qator valyutalarga nisbatan qadrsizlanish sur’atining nisbatan pastligi, shuningdek, inflyatsiyaning mo‘tadil darajasidir. Birinchi chorak yakuniga ko‘ra, muomaladagi korporativ obligatsiyalarning o‘rtacha tortilgan daromadliligi (AWACRI) yillik qariyb 20,2 foizni tashkil etdi, shu bilan birga ayrim chiqarilishlar bo‘yicha kupon stavkalari yillik 24–28 foizgacha yetdi».
Uning so‘zlariga ko‘ra, bunday daromadlilik darajalari bank depozitlariga jiddiy raqobat tug‘dirmoqda, ayniqsa belgilangan pul oqimini olishga intilayotgan chakana investorlar uchun. Biroq, korporativ obligatsiyalar, ayniqsa yuqori daromadli obligatsiyalar bo‘yicha tavakkalchiliklar (risklar), qoida tariqasida, bank depozitlariga qaraganda yuqoriroq ekanini hisobga olish zarur.
«Obligatsiyalarni tanlashda men birinchi navbatda emitentning moliyaviy barqarorligiga, biznesning likvidlik darajasiga, korporativ boshqaruv sifatiga hamda shaffof va o‘z vaqtida e’lon qilinadigan moliyaviy hisobotlarning mavjudligiga e’tibor qaratgan bo‘lardim», — deya ogohlantiradi Shodlik Nazarov.
Uning fikricha, aynan shunday kompaniyalar bozor o‘rtacha ko‘rsatkichlariga yaqin bo‘lgan — yillik 20–22% atrofidagi stavkalarda mablag‘ jalb qilish imkoniyatiga ega.
Ekspert yuqori texnologiyali banklar — masalan, AVO Bank, Anor Bank va TBC obligatsiyalariga e’tibor qaratadi, ular muomala muddatiga qarab yillik 20–24% oralig‘ida daromadlilik taklif qilmoqda.
Muhammadkamron Murodovning qo‘shimcha qilishicha, investorlarning asosiy qismi qog‘ozlarni so‘ndirilgunga qadar ushlab turishni afzal ko‘radi, bitimlarning sezilarli hajmi esa investorlar o‘rtasidagi yirik kelishilgan operatsiyalarga to‘g‘ri keladi, bu esa har doim ham ikkilamchi bozorning chuqurligini obyektiv baholashga imkon beravermaydi.
Avvalroq Kursiv Uzbekistan respublika tarixidagi eng yirik O’zMIJ IPO’si qanday o‘tgani haqida yozgan edi. Unda 5 mingga yaqin chakana investorlar ishtirok etib, mahalliy joylashtirishning qariyb 72 foizini sotib olishgan edi. Templeton Global Investments’ning Markaziy Osiyo bo‘yicha bosh direktori Marius Dan institutsional investorlarning mahalliy IPO’ga bo‘lgan kamtarona qiziqishini tushuntirib berdi. Top-menejerning fikricha, vaqt o‘tishi bilan likvidlik Londondan asta-sekin Toshkentga o‘ta boshlaydi, ammo buning uchun bozorga biroz vaqt berish kerak.
